پایان نامه ها و مقالات

مصرف مواد

دانه گندم (شبیه تخم آفتابگردان)، دارای ناف سفید رنگ و برجسته و سطح صاف به رنگ قهوه‌ای روشن است. کاسبرگها در روی دانه به صورت خارهای زبری در آمدهاند که به انتشار بذر کمک میکنند. وزن هزار دانه آن بین 20 تا 31 گرم است. مردم در گذشته برای مداوای بیماریهای صفراوی و بیماریهای مربوط به دستگاه گوارش، از برگهای گیاه ماریتیغال استفاده میکردند. اکنون از مواد مؤثره میوههای رسیده این گیاه برای معالجه بیماریهای کبدی (سیروز و مسمویتهای کبدی) و پیشگیری از سرطان کبد استفاده میشود (امیدبیگی، 1384).
کشور ما به دلیل تکیه بر کشاورزی فاریاب برای تولید محصولات کشاورزی به شدت در معرض شورشدن اراضی است. تقریباً 90 درصد از مساحت کشور دارای اقلیم خشک و نیمهخشک است. آمارها نشان میدهند که سطح زیر کشت در ایران حدود 2/18 میلیون هکتار است که هم شامل زمینهای قابل کشت و هم مناطق زیر کشت گیاهان دائمی است. از کل زمینهای قابل کشت کشور تنها حدود 5/8 میلیون هکتار فاریاب هستند که از این سطح نیز 2/2 میلیون هکتار آن آیش است. سیستم اصلی تولید محصول در ایران بر اساس کشاورزی فاریاب است و حدود 50 درصد از اراضی تحت تأثیر انواع اثرات شوری قرار دارند. اکثر مناطق زراعی ایران مستعد شوری هستند و بزرگترین مناطق مستعد شوری در مرکز ایران قرار دارند. بنابراین، با توجه به غالبیت کشاورزی فاریاب، این منابع آبی و خاکی با گذشت زمان در معرض کاهش کیفیت هستند. تخمین زده شده که در مناطق شور موجود، میانگین کاهش عملکرد به بیشتر از 50 درصد برسد (Qureshi et al., 2007).
شوری زمانی ایجاد میشود که نمکهای محلول بیش از حد در منطقه توسعه ریشه تجمع مییابد و این عمل موجب کاهش عملکرد میشود. در اراضی آبی دنیا این نمکها از آب آبیاری و یا سطح ایستابی بالا ناشی میشوند. کاهش عملکرد زمانی رخ میدهد که افزایش میزان نمک از جذب آب توسط گیاه ممناعت میکند و گیاه علائمی همانند تنش خشکی، پژمردگی، برگهای تیره، ضخیم و برگهای با کوتیکول ضخیم را نشان میدهد، این علائم به مراحل رشدی بستگی دارد (Hanson et al., 1999).
با توجه به روند افزاینده جمعیت، نیاز به تولید غذا روز به روز بیشتر احساس میگردد و این امر وابسته به جوانه‌زدن هر دانه‌ای است که در خاک کاشته میشود. سهم بذر در تأمین احتیاجات بشر در مقایسه با سایر اعضای گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار است، مثلاً بیش از 50 درصد انرژی مورد نیاز بدن انسان را بذور غلات تأمین مینماید (تاجبخش، 1375). بذرها علاوه بر آن که عامل اساسی تکثیر برای بسیاری از گیاهان زراعی محسوب میشوند، میتوانند محصول نهایی گیاه زراعی نیز باشند (رحیمیان، 1375).
یکی از مشکلات تولید گیاهان، جوانه‌زنی و استقرار گیاهچههای آنها میباشد. این مسئله به ویژه در تولید گیاهان دارویی از اهمیّت بیشتری برخوردار است، زیرا بذور این گیاهان با درجات متفاوتی دارای خواب هستند و هم‌چنین به دلیل کارهای اهلی‌سازی کم‌تری که روی آنها انجام شده، سبزشدن و استقرار گیاهچههای این گیاهان معمولاً به کندی انجام میشود. استفاده از تکنیک پرایمینگ بذر یکی از روشهای مؤثر برای غلبه بر این مشکل میباشد. جوانهزنی یکی از مراحل حساس در چرخه رشدی گیاهان به حساب میآید، زیرا جوانه‌زنی نقش عمده‌ای را در تعیین تراکم نهایی گیاه از خود به جای میگذارد. در شرایط تنش رطوبتی و شوری، جوانه‌زنی گیاه در تعیین تراکم نهایی از اهمیت زیادی برخوردار است. عواملی مثل کنترل ژنی، اندازه دانه، پوست دانه، قوه نامیه، کشت و کار عمیق، رطوبت خاک، غلظت اکسیژن و دما، جوانه‌زنی و ظهور گیاهچه را تحت تأثیر قرار میدهند. هم‌چنین درجه حرارت پایین خاک، رطوبت پایین و پوست سخت بذر از عواملی هستند که جوانه‌زنی، ظهور و توان گیاهچهها را کاهش میدهند. آزمایشات متعدد در ارتباط با گیاهان مختلف بیانگر این مطلب است که جوانه‌زنی در اغلب گیاهان به تنش شوری و خشکی حساس است. هر گیاهی که بتواند در مرحله جوانه‌زنی مقاومت بیشتری نشان دهد، خواهد توانست دوره اول رویش را موفقتر طی کند. برای استقرار موفقیت‌آمیز گیاهان، بهتر است جوانه‌زنی به سرعت و در حد قابل قبولی هم‌زمان صورت پذیرد. استفاده از برخی مواد شیمیایی، نیل به این هدف را آسان مینماید. منابع بسیاری موجود است که در آنها به تحریک و تسریع جوانه‌زنی بذر از طریق کاربرد یک ماده شیمیایی اشاره شده است. پرایمینگ بذر به فرآیندی گفته میشود که بذر طی آن آب جذب میکند و فعل و انفعالات اولیه لازم برای جوانه‌زنی رخ میدهد، ولی جذب آب به حدی نیست که اجازه خروج به ریشهچه داده شود. تحقیقات بسیار مفیدی روی اهمیت پرایمینگ بذر و عوامل مؤثر بر موفقیت آن انجام شده است (Copland & Mcdonald, 1995).
سالیسیلیک اسید یا اورتوهیدروکسی بنزوئیک اسید، یک تنظیمکننده رشد درونی از گروه ترکیبات فنلی طبیعی میباشد که در تنظیم فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه نقش دارد. القای گلدهی، رشد و نمو، سنتز اتیلن، تأثیر در باز و بستهشدن روزنهها و تنفس از نقشهای مهم سالیسیلیک اسید به شمار میرود (Raskin, 1992). به طورکلی سالیسیلیک اسید اثرات کلیدی در گیاهان از جمله تأثیر در جذب عناصر غذایی (Glass, 1975)، پایداری غشاء (Glass & Dunlop, 1974)، روابط آبی، عملکرد روزنهها، بازدارندگی سنتز اتیلن و افزایش رشد (Rajasekaran & Blake, 1999; Glass, 1975) دارد.
نیترات پتاسیم (KNO3) پرمصرفترین ماده شیمیایی برای افزایش جوانه‌زنی بذرها است. استفاده از محلول 1/0 تا 2/0 درصد نیترات نیترات پتاسیم در آزمایشهای جو
انه‌زنی معمولی عمومیت دارد و توسط انجمنهای متخصصان رسمی بذر (ASOA) و انجمن بینالمللی آزمونهای بذر (ISTA) برای آزمایشهای جوانه‌زنی بسیاری از گونهها توصیه شده است. نیترات پتاسیم، خواب بذور نیازمند به نور را در تاریکی برطرف میسازد و به عنوان یک عامل مؤثر در کاهش نیاز نوری و افزایش جوانه‌زنی شناخته میشود. هم‌چنین این ماده در پاسخ به فرآیندهای متابولیکی بذور، مفید است. این ترکیب ممکن است باعث بیوسنتز اکسین شده و باعث شروع رویش جنین گردد (Copland & Mcdonald, 1995).
1-2- اهداف تحقیق
* بررسی اثر سطوح مختلف سالیسیلیک اسید بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرایط شور
* بررسی اثر سطوح مختلف نیترات پتاسیم بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرایط شور
* تعیین بهترین سطح موثر فاکتورهای مورد بررسی جهت بهبود جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال
* توصیه مناسبترین ماده در پرایمینگ بذر ماریتیغال در بین مواد اسید سالیسیلیک و نیترات پتاسیم برای افزایش جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال تحت شرایط استرس شوری
1-3- کلیاتی در رابطه با گیاهان دارویی
گیاه دارویی به گیاهی گفته میشود که دارای مواد مؤثر مشخصی است، در درمان بیماری یا جهت پیشگیری از بروز آن مورد استفاده قرار میگیرد و نام آن در یکی از فارماکوپههای معتبر بین‌المللی ذکر شده باشد. تهی? فهرست گیاهان دارویی هر کشور از قوانین و مقررات، پیشرفتهای علمی و فرهنگ ملی آن کشور که همگی در تدوین فارماکوپه مدنظر قرار میگیرند، تأثیر میپذیرند (مجنونحسینی و دوازدهامامی، 1386).
اندامهای برخی گیاهان، مانند برگهای درخت گردو، کاکل ذرت، پوست میو? لوبیا و دُم گیلاس دارای مواد مؤثریاند که برای مداوای برخی بیماریها کاربرد دارند. برخی بر این باورند چون این گیاهان فقط برای تولید مواد مؤثر آنها کشت و کار نمیشوند، بنابراین گیاه دارویی محسوب نخواهند شد. در واقع گیاهانی که حداقل دارای صفات زیر باشند، گیاه دارویی نامیده میشوند (مجنونحسینی و دوازدهامامی، 1386) :
1- در پیکر این گیاهان مواد ویژه‌ای به عنوان مواد مؤثر یا متابولیتهای ثانویه ساخته و ذخیره میشوند که برای مداوای برخی از بیماریها مورد استفاده قرار میگیرند. مواد مذکور طی فرآیندهای ویژه و پیچید? بیوشیمیایی و به مقدار بسیار کم (به طور معمول کم‌تر از یک درصد وزن خشک گیاه)، ساخته میشوند و چون آنها را در تولید گیاهان دارویی به کار میبرند، تولید متابولیستی گفته میشود.
2- اغلب ممکن است اندام ویژهای چون ریشه، برگها، ساقه، گل، میوه و غیره بیشترین مواد مؤثر را داشته باشند، بنابراین همیشه نمیتوان کل اندامهای گیاه را منبع ماده دارویی ویژه‌ای دانست.
3- اندامهای گیاهی برداشت‌شده، آمادهسازی و فرآوری میشوند، یعنی آنها تحت تأثیر عملیات ویژهای مانند جداسازی، خردشدن، خشککردن، تخمیر و غیره قرار گرفته و سپس استفاده میشوند. بهطور معمول این اندامها به صورت سنتی و فقط با خشک کردن با عنوان “کالای عطاری” عرضه میشوند.
بهطور کلی، گیاهان دارویی دارای انواع یکساله، دو ساله، چند ساله، علفی، خشبی، درختچهای یا درختی هستند. جمعآوری آنها اغلب با دست امکانپذیر است، ولی پس از برداشت، محصول جمعآوری شده باید تحت تأثیر عملیات مناسب (خشککردن، پالودگی، استخراج ماده مؤثر، بستهبندی و غیره) قرار گیرد، تا قابل مصرف شود؛ از این رو تولید گیاهان دارویی، مستلزم به کارگیری نیروی کارگری زیادتری نسبت به سایر محصولات کشاورزی است (مجنونحسینی و دوازدهامامی، 1386).
1-4- تاریخچ? استفاده از گیاهان دارویی
استفاده از گیاهان برای درمان بیماریها با تاریخ بشر همزمان بوده است (Simonetti, 1991). در حفاریهای 60000 هزار ساله در عراق شواهدی یافت شده که انسان از هشت گیاه دارویی، از جمله گیاهان افدرا (Ephedra sinica) و ختمی (Althea rosae L.) استفاده میکرده است. گیاهان دارویی در فرهنگهای مختلف، مانند فرهنگ یونان به عنوان روح یا روان و در فرهنگ هندوها به عنوان گیاه مقدس محسوب میشدند. به طورکلی، نیاکان ما گیاهان دارویی بسیار زیادی در اختیار داشتهاند و به تجربه با خوردن و مشاهد? تأثیرات آنها و یا با مشاهد? حیوانات به هنگام خوردن این گونه گیاهان و یا مالش دادن خود به آنها با فوائد و آثار درمانی برخی از آنها آشنا شدهاند (Hill, 1989).
1-5- کلیاتی در رابطه با تیره کاسنی
تیره کاسنی (Asteraceae) یا گل ستاره (مرکبان)، شامل بیش از 900 جنس و 2000 گونه است که در نقاط مختلف کره زمین پراکندهاند. بیشترین انتشار این تیره در نواحی معتدل و سرد کره زمین دیده میشود. گیاهان تیره کاسنی علفی، یکساله یا چند سالهاند که در موارد نادری به صورت درختچههای کوچک میرویند. برگهای این گیاهان بسیار متنوع اغلب، متناوب (گاهی متقابل)، ساده و بندرت مرکب از برگچههای شانه‌ای یا پنجهای است. این برگها فاقد گوشوارک میباشند (امیدبیگی، 1384).
گلها به صورت گل‌آذین در بالای ساقه و روی نهنج پهن و مشترکی قرار میگیرند. در پای این نهنج، براکتههایی در یک یا دو ردیف دیده میشود. جام گل همواره پیوسته و از گلچههای زبانهای و لولهای تشکیل شده است. گلچههای زبانهای در خارج و گلچههای لولهای در داخل قرار میگیرند. مادگی این گلها دو برچهای است. میوه فندقه و اغلب دارای تارهای بلند میباشد. مواد مؤثره گیاهان این تیره در صنایع دارویی اهمیت خاصی دارند. این مواد متفاوتند و شامل اسانس، روغن، مواد تلخ، گلیکوزید، آلکالوئید، کائوچو، مواد موسیلاژی، م
وم‌ها و غیره میباشند. از بین گیاهان دارویی تیره کاسنی میتوان به ترخون، افسنطین، خار مقدس، همیشه بهار، گلرنگ، بومادران، ماریتیغال و لوزارنگ اشاره نمود (امیدبیگی، 1379).
1-6- ماریتیغال
مردم در گذشته برای مداوای بیماریهای صفراوی و بیماریهای مربوط به دستگاه گوارش، از برگهای گیاه ماریتیغال استفاده میکردند. اکنون از مواد مؤثره میوههای رسیده این گیاه برای معالجه بیماریهای کبدی (سیروز و مسمویتهای کبدی) و پیشگیری از سرطان کبد استفاده میشود. لگالون، دورا سیلیمارین، هگریمارین و مارین دیستل، داروهایی هستند که از مواد مؤثره ماریتیغال برای مداوای بیماریهای کبدی تهیه شدهاند. تحقیقات اخیر نشان میدهد مصرف مواد مؤثره این گیاه توسط افراد شاغل در صنایع رنگسازی و شیمیایی، نقش عمدهای در عدم ابتلای آنها به مسمویتهای کبدی دارد. به لحاظ استفاده روزافزون صنایع داروسازی از مواد مؤثره این گیاه، ماریتیغال از 20 سال پیش در تعدادی از کشورها در مقیاس وسیعی کشت میشود. در اکثر کشورهای غربی (بخصوص آلمان، اتریش و رومانی) و در تعدادی از کشورهای جنوب آمریکا و جنوب آفریقا، همه‌ساله زمینهای زراعی وسیعی برای کشت ماریتیغال اختصاص مییابد (امیدبیگی، 1384؛ مجنونحسینی و دوازدهامامی، 1386).
1-6-1- مشخصات گیاه
ماریتیغال (Silybum marianum L.)، گیاهی است یکساله، مدیترانهای و در جلگههای هموار با آب و هوای گرم و در خاکهای سبک شنی میروید. این گیاه در کشورهای اروپایی که آب و هوای مدیترانهای دارند، در استرالیا و جنوب آمریکا، میروید. ریشه این گیاه مستقیم، به رنگ روشن و دارای انشعابهای زیادی میباشد. ساقه آن نیز مستقیم است و انشعابهای زیادی دارد. ارتفاع ساقه متفاوت بوده و بین 150 تا 250 سانتیمتر است. برگها پهن و شکنندهاند و اوایل رویش به شکل روزت روی زمین قرار میگیرند. وجود لکههای سبز رنگ کلروفیلدار و سفید رنگ که بر اثر ایجاد فاصله بین غشاء و سلولهای کلروفیلدار مزوفیل ایجاد شده به ظاهر برگ حالتی شبیه به سنگ مرمر میدهد. حاشیه برگها خاردار بوده و کاپیتولها به شکل بیضی و تا حدودی تخم مرغی شکل هستند. قطر آنها بین 5 تا 8 سانتیمتر است. گلها به رنگ بنفش تیره بوده و به ندرت سفید رنگ میباشند. میوه (دانه) به شکل تخم مرغ، به طول 8 میلیمتر و به ضخامت 4 میلیمتر است. رنگ آن عموماً قهوهای تیره است، اما قسمت تحتانی آن به رنگ قهوهای روشن مشاهده میشود. وزن هزار دانه 23 تا 31 گرم است. در میوههای ماریتیغال، فلانوئیدهای مختلفی ساخته و ذخیره میشود که مقدار آنها متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش و نوع گیاه بستگی دارد و بین 2 تا 5 درصد میباشد (امیدبیگی، 1384؛ مجنونحسینی و دوازدهامامی، 1386).
مهمترین فلانوئیدهای میوه ماریتیغال عبارتند از: سیلیبین، سیلیکریستین و سیلیدیانین که مجموعه آنها تحت عنوان سیلیمارین شناخته میشوند. سیلیمارین در آب غیرمحلول و در الکل، محلول است. این فلانوئید ضد مسمویتهای کبدی است و در مقابل عوامل مسموم‌کننده نیز محافظ کبد میباشد. سیلیمارین، خنثیکننده اثرهای سوء سموم آلفا-آمانتین و فلوئیدین بر روی کبد است. میوه این گیاه علاوه بر ترکیبات فلانوئیدی، حاوی ماده تلخی است که منشأ آن ترکیبات رزینی و ترکیبات روغنی است. مقدار روغن در میوه، بین 20 تا 25 درصد است. مهمتری

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه با کلید واژگانBound، Range، Std.، Lower

Leave a Reply