پایان نامه ها و مقالات

منابع پایان نامه ارشد با موضوع شیب، تخریب، تشکیل، فرسایش

دانلود پایان نامه

ه ای که قبلاً مورد بررسی قرار گرفت تشکیل می شوند. یکی از انواع دامنه های مرکب، دامنه ای است با شیب محدب _ مقعر که در آن قسمت بالایی، شیب محدب و قسمت پایینی، شیب مقعر را نشان می دهند.
نوع دیگر دامنه ای است با شیب محدب، بعد مستقیم، سپس مقعر (از بالا به پایین) برخی از دامنه ها پیچیدگی بیشتری دارند به گونه ای که یک شیب محدب _ مقعر و بعد از ملایم شدن تقعر زیرین آن، شیب دامنه به طور ناگهانی زیادتر شده و مجدداً ملایم می شود. از شیب های مقعر و بعد محدب نیز می توان صحبت کرد. اما باید توجه داشت که این مورد بیشتر جنبه نظری دارد تا حقیقی، زیرا دامنه ای که با تقعر فوقانی شروع شود، تقریباً وجود ندارد. مطالعه شیب دامنه ها جهت تفسیرهای ژئومورفولوژیکی نقش مهمی را ایفا می کند و مبتنی بر آن است و سهیم بودن عوامل مختلف ساختمانی و آب و هوایی در شکل گیری دامنه ها را به طور نسبی می توان توضیح داد. بدین ترتیب بررسی شیب دامنه ها سر آغاز تمام مطالعات دقیق ژئومورفولوژی می باشد.

2 -3-2-2- بریدگی شیب یا تغییر ناگهانی شیب دامنه ها :
تغییر شیب دامنه عموماً در امتداد خطی صورت می گیرد که خط تغییر شیب نامیده می شود. در امتداد این خط سطوح بالایی و پایینی دامنه نسبت به آن دادی دو شیب متفاوت می باشند. خط تغییر شیب همیشه مستقیم نیست و ممکن است به شکل محدب یا مقعر وجود داشته باشد. بیرون زدگی سنگ های روی دامنه، وجود گسل، تغییر ناگهانی جنس سنگ و غیره از عوامل مهم تغییر ناگهانی شیب می باشند. اگر از این محل شبکه آب ها عبور کنند، آبشارهای کوچک و بزرگ تشکیل می دهند.

2 -3-2-3- پرتگاه ها :
دیواره های تند و بسیار پر شیبی نزدیک به حالت عمودی می باشند که در بخشی از سطح یک دامنه، تشکیل می شوند. پرتگاهها، نسبت به مکان قرارگیری و عامل تشکیل دهنده آنها، حداقل به سه دسته تقسیم می شوند : پرتگاههای صخره ای، پرتگاههای گسلی، پرتگاههای رودخانه ای و ساحلی
پرتگاهها را می توان، نوعی عارضه حاصل از بریدگی شیب منظور نمود. پرتگاههای صخره ای، عموماً یا حاصل ساختمان و جنس سنگ های سطحی زمین و یا در رابطه با عناصر فرسایش و عملکرد آنها می‎باشند. چنانکه ساختمانهای تک شیب مانند بعضی از کواستاها، ساختمانهای ناودیسی معکوس و امثال آن، پرتگاههایی در بخش کوهستانی روی دامنه ها ایجاد می کنند. سنگ های آهکی نیز به دلیل یکپارچگی بافت سنگ ها و سختی و نفوذپذیری آنها، تحت تاثیر عوامل هوازدگی، دارای پرتگاههای پر شیب در بخش ها ی بالایی ارتفاعات می باشند.

2 -3-2-4- فرسایش دامنه ها :
فرسایش دامنه ها بصورت تخریب موضعی صورت می گیرد. این عمل به سه صورت انجام می پذیرد: به صورت مکانیکی، انحلال در آب، تخریب شیمیایی
الف _ عمل مکانیکی :
که به آن گسیختگی یا از هم پاشیدگی نیز می گویند که یکی از طرق تخریب موضعی است، این عمل نسبت به نوع زمین ساخت و همچنین جنس سنگها متفاوت است مانند گرانیت که از ترکیبات دانه ایی تشکیل شده و یا سنگ آهک که مواد متشکله آن همجنس است ولی دارای شکافهایی می باشد. مثلاً گرانیت به خورده سنگ تبدیل شده در حالی که باز الت به صورت قطعه سنگهای بزرگ تخریب می شود. عمل مکانیکی به تغییرات درجه حرارت ترتباط دارد، یعنی بر اثر تغییر درجه حرارت سنگها منقبض یا منبسط شده و به دنبال آنها سنگها می ترکند، که تخریب بر اثر یخبندان از عوامل اصلی آن می باشد. ضمناً وقتی عمل مکانیکی موثر است که سنگها آغشته به آب شده و بر اثر وارد شدن در میان درزها و شکافها و فواصل کوچک بین ذرات و نهایتاً بر اثر یخ بستن حجم آب بیشتر شده و موجب ترکیدن سنگ می گردد. اغلب موجودات زنده مانند گیاهان موجب تخریب موضعی سنگها می شوند، مثلاً ریشه نباتات ضمن رشد شکافهای موجود در سنگها را بزرگ کرده و متلاشی شدن تخته سنگها را فراهم می سازند.
ب _ انحلال :
عمل انحلال نسبت به مواد گوناگون یکسان نیست و مواد شیمیایی سنگها را نسبت به قابلیت انحلالشان کمتر یا بیشتر به شرح زیر می توان تقسیم بندی کرد :
کلرود سدیم، کلرود کلسیم، اغلب ترکیبات بازی، سیلیس و آلومینیوم. برای اینکه عمل انحلال صورت بگیرد، حتماً باید آب بتواند با ذرات متشکله سنگها تماس گیرد. پس لازمه این کار متخلخل بودن سنگ می‎باشد. همچنین در بعضی موارد آب باید همراه با مقداری گاز کربنیک باشد. مثلاً برای حل کردن سنگهای آهکی باید در چنین شرایطی قرار گیرد.
عمل انحلال به دو صورت انجام می پذیرد : یا آب به صورت مولکولهای جداگانه در سنگها نفوذ می کند که انحلال حقیقی نام دارد، اما در اغلب موارد اجسام جامد در آب به صورت تجمع کوچکی از مولکول‎های زیادی قرار می گیرد که در این حالت آنرا انحلال کلوئیدال می گویند که می تواند به صورت چسب در آید. آبی که به صورت مولکول های جداگانه و یا مجتمع در سنگ نفوذ می کند و عمل تخریب انجام می دهد به آن تخریب مرکب گویند. این گونه آبها بر اثر سنگینی در زمین نفوذ کرده و یا بر اثر عمل تبخیر وارد جو می گردند. در حال اول وقتی عمل انحلال صورت گرفت، مقداری از مواد در زمین نفوذ می کند که آنرا عمل شتشو گویند، عموماً این عناصر از قسمت های سطحی زمین به کمک آب برداشته شده و همراه آب در زمین وارد می شود و این عمل نفوذ ممکن است کم عمق و یا خیلی عمیق باشد. در مواردی این قبیل آبها آنقدر پایین می روند که خود را به سفره های آبی زیرزمینی می رسانند که به اصطلاح آن را سفره فو آتیک گویند. و این سفره ها موجب تغذیه چشمه ها می گردند، عناصری که
از سطح دامنه ها گرفته شده بدین ترتیب به وسیله چشمه ها بیرون می ریزند که در اصطلاح آن را شستشوی مورب گویند.
ج _ تخریب شیمیایی :
این عمل بدون حضور آب بندرت صورت می گیرد. این است که اغلب با مشارکت آب این نوع تخریب انجام پذیر است، عمل آن خواه مستقیماً روی دیواره های سنگی و یا در بیشتر موارد به روی خرده سنگهای تخریب شده می باشد. در این عمل نسبت به فرآیند اثر یونهای آب، مولکولهای تشکیل دهنده سنگ تغییر پیدا می کنند. حاصل این عمل تشکیل اکسیدها و رسهاست. (خیام، 1371)

2 -3-3- مخروط افکنه
هر مسیل از دو یا سه قسمت تشکیل می شود، دو قسمت تغییرناپذیر از لحاظ شکل که عبارتند از دره طویل خطی با نیمرخ (7) یا آبراهه و منطقه رسوبی به شکل بادبزن واقع در محلی که سیل به دره اصلی باز می‎شود، این رسوب بادبزنی شکل مخروطه افکنه نامیده می شود. (دریو، خیام، 1371)
مخروطه افکنه ها عوارضی می باشند که بعد از خاتمه کوهستان و در بخش های بالادست، جلگه ها و دشت ها قرار دارند. گاهی ممکن است در محل اتصال رودهای کوچک به رودهای بزرگ نیز مخروطه افکنه تشکیل شود. ولی غالباً بهترین مکان تشکیل این عارضه در حد فاصل بین کوهستان ها و اراضی هموار می باشد.
مخروطه افکنه ها شکل مثلثی دارند که راس آنها به سمت کوهستان و قاعده آنها به سوی نواحی هموار و پست می باشد. این عارضه ها از رسوب ها تشکیل شده اند که رودها در هنگام طغیان با خود حمل می‎کنند و در حین عبور از کوهستان و به محض رسیدن به اراضی هموار به دلیل کاهش ناگهانی شیب کوهستان آنها را در این محل بر جای می گذارند (ثروتی و سرور، 1379).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   یارانه ها، لوازم خانگی، تعدد جرم، حقوق اجتماعی

2-4 مورفومتری (ریخت سنجی)
اندازه گیری هر عارضه طبیعی را مورفومتری می گویند. این اصطلاح را می توان برای اندازه گیری ویژگیهای ژئومتری (هندسی) سطح زمین در یک سیستم فرسایش رودخانه ای مورد استفاده قرار داد. مورفومتری زمانی ارزش عملی بیشتری پیدا می کند که شکل در رابطه با فرایندهای هیدرولوژی مورد توجه قرار می گیرد(فریفته، 1370، ص67).

2-5- سیستم فرسایش رودخانه ای
در یک حوضه آبریز آبهای سطحی شبکه های جاری را تشکیل می دهند. این آبهای جاری در رابطه با رخنمون سنگ اصلی، بستر رودها را مشخص می کند که در حقیقت مواد تخریبی به وسیله آنها از این سیستم به خارج حمل می گردند. به چنین مجموعه ای که در آنها آبهای جاری نقش غالب و تعیین کننده‎ای را دارند. سیستم فرسایش رودخانه ای می گویند (مرتضوی، 1387، ص2).
عوارض زمین در نتیجه عملکرد متقابل عوامل فرسایش از قبیل هوازدگی، تخریب، جریان سطحی و جریان رودها شکل می گیرد روابط موجود بین این عوامل موثر به روشهای کمی و کیفی مورد بحث واقع می گردد. استفاده از روشهای کمی همراه با توضیحات کیفی امکان درک بهتر چگونگی تشکیل عوارض را میسر می سازد (فریفته، 1370، ص9).

2 -5-1 مئاندر
اگر رودخانه در طول مسیر خود، دارای چند پیچ و خم باشد و پس از پیچ و خم های متعدد مجدداً در امتداد مسیر قبلی و اولیه خود قرار گیرد، آن را رودخانه مئاندری می گویند. مئاندرها در مناطق کوهستانی هم ایجاد می شوند که به آنها مئاندر محاط گفته می شود، ولی در سطح جلگه ها و دشتها، شاخص تر و عارضه چشم گیرتری می باشد (ثروتی، سرور، 1379).

2 -5-2 کانیون
عملکرد فرسایشی، بویژه حفر عمودی رودخانه ها، در مناطق پوشیده از رسوبات سست (کنگلومرای سنت یا ملاس) و یا حل شونده (مانند سنگهای آهکی) منجر به ایجاد دره های عمیق با دیواره های مرتفع و عمودی می شود که به آن کانیون می گویند (ثروتی، سرور، 1379).

2-5-3 دره رود
مهمترین پدیده ناشی از عملکرد رودخانه ایجاد دره است. شکل مقطع یک دره و سرعت فرسایش آن به عوامل مختلفی چون شرایط اقلیمی، جنس، وضعیت زمین شناسی، پوشش گیاهی، سرعت، شیب و مقدار آب رودخانه و مقدار موادی که بوسیله رودخانه حمل می شود، بستگی دارد. مقطع یک دره ممکن است متقارن یا نامتقارن باشد (ایرنا،1388).
اکثر دره ها که از بالا آمدگیهای جدید تبعیت می کنند دارای رودخانه هایی هستند که بر روی دره ای از رسوبهای آبرفتی پر شده جریان دارد. بدین ترتیب که مورفولوژی دره به میزان قابل توجهی در ارتباط با این رسوبها شکل گرفته است بدست آوردن اطلاعاتی در مورد ترکیب و شکل سنگ بستر کف دره بسیار مشکل است.
دره ها عوارض رودخانه ای هستند که در مواد قدیمی حفر شده اند. علت این است که کف دره و کناره‎های آن در مقابل فرسایش مقاومت بیشتری نسبت به موادی که درون آن قرار گرفته، نشان داده است. به همین دلیل تغییر شکل ناهمواری دره خود انعکاس تنوع مقاومت فرسایش نسبت به موادی است که دره در آن حفر شده است. ابعاد دره نیز منعکس کننده مقدار آبی است که در آن حرکت می کند (چورلی، 1379).

2-6- برنامه ریزی ژئومورفیک
برنامه ریزی ژئومورفیک عملی است هوشیارانه که در آن بهترین راه حل ژئومورفیک برای وضعیت های مختلفی که انسان با آن روبرو ست اتخاذ می گردد.
بکارگیری منطقی پدیده های ژئومورفیک برای رسیدن به اهداف مورد نظر است.
گامی است در جهت دوری جستن هر چه بیشتر جوامع از تغییرات سریع ژئومورفیک.
کوششی است اندیشمندانه برای ایجاد ترقی و تامین رفاه عمومی و توسعه پایدار سطوح مختلف (محلی، ملی، منطقه ای، جهانی) و حفظ محیط زیست.
تلاشی است برای شناخت اشکال سطحی زمین، تعیین مناسب ترین جایگاه ها به منظور استقرار بناهای ماندگار
تلاشی است در جهت تعالی محیط زیست
تلاشی است برای کاهش هرچه بیشتر بلایای طبیعی تلاشی است برای استفاده هرچه بیشتر از جریان انرژی سطحی زمین (معتمد و مقیمی ،1378، ص80).

2-7 بلایای طبیعی
بلایای طبیعی (زمین شناسی) از جمله فرایندهای طبیعی کره زمین به شمار می رود که به طور گسترده‎ای بر انسان، ثروت و سرمایه او تاثیر می گذارد. این خطرها دو طبقه عمده یعنی انسان و طبیعت را شامل می‎شود. دخالت انسان در فرایند های زمین شناسی، میزان بلایا و در نتیجه تخریب و ویران ناشی از آنها را افزایش داده است در واقع در برخی موارد فعالیتهای انسانی می تواند بلایای طبیعی را بوجود آورد حوادثی مانند رانش یا لغزش زمین می تواند آثار محلی برجای بگذارد. در حالی که زلزله و طوفانهای سهگمین، پیامدهای ناحیه ای دارند و برخی دیگر مانند غبار آتشفشانی به صورت گسترده ای بر هوای کره زمین اثر می گذارند. بلایای انسانی از فعالیتهایی که فرایندهای طبیعی را دگرگون می کند و یا شتاب می بخشد ناشی می شود. این گونه بلایا به آرامی توسعه می یابد.

2-7-1 خطر و احتمال خطر
خطر بخش اجتناب ناپذیر زندگی است. انسانها هر روز به نحوی با خطر مواجه می شوند. بعضی اوقات احتمال خطر، مترداف خطر به کار می رود اما احتمال خطر کاربرد دیگری دارد و به معنای امکان وقوع عملی حادثه زیان آور و خطرناک است. بهترین تعریف خطر عبارت است از جریان یا واقعه ای که به طور بالقوه توان ایجاد زیان را دارد یعنی منبع متعارف خطر احتمال خطر عبارتست از قرار گرفتن انسان یا متعلقات بسیار ارزشمند او در معرض خطر و اغلب آن را ترکیبی از احتمال و زیان لحاظ می کند. بنابراین امکان دارد خطر (یا علت) را چنین تعریف کنیم هدید بالقوه علیه انسانها و رفاه آنان و خطر احتمالی (یا معلول) را به صورت احتمال وقوع یک خطر خاص بپذیریم هنگامی که تعداد زیادی از مردم که در معرض مخاطره قرار می گیرند کشته و زخمی می شوند یا به طریقی زیان می بینند آن حادثه، مصیبت نامیده می‎شود بنابراین مصیبت را می توان تحقق یافتن خطر دانست (کیت اسمیت، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد، 1382،ص19).

2-7-2 خطرهای محیطی
تعریف خطرهای محیطی مشکل است، اگر مرگ زود هنگام معیار برجسته ویژگی مصیبت در نظر گرفته شود به نظر می رسد زد و خوردهای داخلی در کشورهای کم توسعه و عوامل اسلوب زندگی مانند استعمال دخانیات و استفاده از اتومبیل در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته تر علل اصلی عمده باشند. قسمت اعظم منابع درباره مصیبت بویژه آنهایی که جغرافیدانان نوشته اند بر خطرهای طبیعی متمرکزند. برتن و کتیز (Burton and kates 1964) این خطرها را چنین تعریف کردند :
عناصر فیزیکی محیط که برای انسان مضرند و به وسیله قوای خارجی برتر از توان انسان ایجاد می‎شوند. خطرهای طبیعی یا فیزیکی نیز به عنوان قوانین الهی معرفی شده اند (کیت اسمیت، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد، 1382، ص 10) .

2-7-2-1 خطرات طبیعی اقلیمی
– تک پارامتری شامل باران، تگرگ، برف، باد، دمای بالا و پایین یا یخبندان، مه.
– چند پرامتری شامل : باران و طوفان، تندر، تورنادو، هاریکن، بلیزارد، خشکسالی.
که در این خطرات با توجه به قرارگیری کشور ایران و ناحیه مورد مطالعه تمامی عناصر قابل مشاهده و جزء خطر نمی باشند بلکه عناصر باران، برف، دما، خشکسالی، مهم می باشد (کیت اسمیت، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد، 1382، ص 11) .
2-7-2-1 -1- هیدرولوژیکی
شامل سیل رودخانه

Leave a Reply