مقالات و پایان نامه ها

تفکر خلاق در کودکان چه جوری پرورش می یابد؟ 

 

کودکان پر از خلاقیت هستن، چون هنوز در قید و بند قوانین و چارچوبای بزرگ ترها قرار نگرفته ان. اما مثل هرچیز دیگر، بزرگ ترها باید تفکر خلاق کودکان رو هدایت کنن. این کار هم وظیفه ی والدین و هم وظیفه ی معلمان و مربیانه. در این مقاله، روش ها و بازیای متنوعی واسه ایجاد و تقویت تفکر خلاق در کودکان به والدین و مسئولین مدارس یا مهدکودکا معرفی شده. قبل از خوندن این مقاله سعی کنین کلیشه ها و رسم و رسوم قدیمی رو کنار بذارین و با دیدگاهی باز با «چه جوری» همراه شید.

 

همه ما خلاقیت شگفت انگیزی رو در نقاشیا، بازیا و ابتکارات کودکان می بینیم. تفکر خلاق در کودکان در رنگ آمیزی خلاقانه شون، انشاها و زبونای رمزی و عجیب و غریبی که طراحی می کنن، دیده می شه. مدارس در شکوفایی تفکر خلاق در کودکان نقش مهمی دارن. اونا باید در جهت بهبود قدرت بیان کودکان سسعی کنن، روش حل مشکلات رو به اونا بیاموزند و تواناییای هنری شون رو پرورش بدن.

مدارس و مهدکودکا، بیشتر به تأمین امنیت و سلامت کودکان و هم تدریس مهارتای شناختی مثل اَشکال، رنگا، آموزش رفتار اجتماعی، سوادآموزی و مهارتای عددی می پردازند. وقتی بیشترِ زمانِ مدرسه به آموزش اینجور مهارتایی اختصاص داده شه، دیگر واسه کمک به شکوفایی تفکر خلاق در کودکان زمان زیادی نمی موند. درحالی که کمک به پرورش خلاقیت در کودکان، اشتیاق اونا واسه یادگیری رو بالا می بره و پیشرفت ی فکری رو هم پشتیبانی می کنه.

اگه از پنج معلم تعریف خلاقیت رو بپرسید، شاید پنج جواب متفاوت خواهید گرفت. یکی از تعاریف خلاقیت، روی مراحل «تفکر واگرا» تمرکز داره که شامل موارد زیر می شه:

  • کنار گذاشتنِ ایده های قدیمی؛
  • ایجاد ارتباطات جدید؛
  • گسترش علم؛
  • ایجاد ایده های شگفت انگیز.

زمانی که کودک رو به تفکر واگرا تشویق می کنیم، انگیزه و اشتیاق کودک رو واسه یادگیری عمیق بالا بردیم. تشویق به تولید ایده های جدید، توانایی تفکر خلاق در کودکان رو افزایش می ده. وقتی کودک مون یاد بگیره که «ابهام» چیز ترسناکی نیس، مهارت تفکر پیچیده، خودنمایی می کنه. مثلا، کودکی که به تولد دوستش دعوت شده، از یک طرف، از اینکه به یک مهمانی دعوت شده هیجان زده، از طرف دیگر، چون مثل دوستش کادو دریافت نمی کنه، عصبانیه. کودک در این موارد به کمک نیاز داره تا بیاموزد هیچ اشکالی نداره که در یک لحظه دو احساس یا ایده ی مخالف داشته باشه. واسه کودکان این فرصت رو فراهم کنین تا مجبور شن در فضایی مبهم یا نامعلوم ایده پردازی کنن. می تونین به کودک کمک کنین تا بفهمد:

  • بعضی احساسات و آرزوها در بین همه افراد مشترک ان، اما بعضی از آرزوها و ایدها تنها مخصوص خود اون هستن.
  • دوستانش همیشه نمی خوان بازی دلخواه اونو بکننن.
  • می تونه بعضی کارا رو همین الان و بعضی رو در آینده بکنه.
  • یک ایده ، بعضی وقتا ممکنه معرکه باشه و بعضی وقتا هم ممکنه اصلا خوب نباشه (مثلا آواز خوندن به طورکلی ایده ی خوبیه اما در زمان خواب عصر اعصاب خُردکنه!)
  • هر عملی، عاقبتای و عواقبی داره. پایه گذاری این روش فکر کردن، قدرت دلیل و تفکر خلاق در کودکان رو رشد می ده.

نکات و روشایی واسه پرورش تفکر خلاق در کودکان

واسه ارتقای خلاقیت کودکان، نکات زیر رو همیشه تو ذهن داشته باشین:

  • یکی از مهم ترین راه هایی که کودک ارزش وجودی خود رو درک می کنه، ارتباطش با والدین و بزرگ ترهاست.
  • در تعریف و تعریف از فعالیتا و ایده های کودک دست و دلباز باشین.
  • حواس تون باشه هر کودکی شخصیت منحصر به فردی داره و در پرورش خلاقیت اون باید متناسب با شخصیتش برخورد کنین.
  • دورهمیایی تشکیل بدین که کودکان در کنار هم بتونن آزادانه ایده های خود رو بگن و به حل مسئله مشخصی بدن.

۱. از کودکان سؤالای باز بپرسید

  • اگه همیشه جمعها باران ببارد چه اتفاقی میفته؟
  • اگه ماشینا هیچ وقت فرسوده نشن چه می شه؟
  • چرا هیچ وقت با موهای منظم از خواب بیدار نمی شیم؟
  • اگه یک زنبور عسل، یک گاو و یک شبدر در کنار هم قرار بگیرن چه می شه؟
  • اگه گربها بتونن پارس کنن چه اتفاقی میفته؟
  • اگه تموم کفشای دنیا فقط در یک اندازه تولید می شدن چه اتفاقی می افتاد؟

به این مورد توجه کنین که نمونه های بالا فقط چند ایده هستن. سؤالاتی که از بچتون می پرسین، باید متناسب با خصوصیات اون باشن. کودکان تجربه های کمی دارن؛ مثلا یک کودک شهری شاید هیچوقت شبدر یا گاو ندیده باشه و نتونه فضای تعدادی از سؤالات رو مجسم کنه. در صورت امکان، بچه ها رو به گردش ببرین و موقعیتای مختلف رو به اونا نشون بدین، یا واسه شون فیلم بذارین و دنیا رو به طور شفاف تری واسه شون توضیح بدین. از معلمان مدرسه هم بخواهید کارشناسان مختلف رو واسه سخنرانی دعوت کنن و تجربیات جدیدی به کودکان منتقل کنن.

خیلی خوبه که بتونیم شرایطی واسه پرورش خلاقیت کودکان در موردای مختلف آماده کنیم. مثلا هروقت کودک درگیر کارهای هنری، اجرای نمایش، موسیقی یا عروسک بازیه، خلاقیت اونو به جنب و جوش واداریم.

۲. کودکان رو با دنیای هنر آشنا کنین

نقاشی روی سه پایه یا نقاشی انگشتی، اونم در بین گوش دادن به موسیقی سنتی، طراحی و گِل بازی، مثالایی از فعالیتای هنری هستن که خلاقیت رو افزایش میدن. این فعالیتای آسون می تونن در تموم مهدکودکا و مدارس اجرا شن.

بهبود قدرت مشاهده و افزایش دقت، به کشف خلاقیت و تفکر خلاق در کودکان منجر می شن. مثلا، مربی مهدکودکی کاغذ و آبرنگی آبی رنگ به کودک می ده. کودک اول با قلم مو روی کاغذ یک ضربه می زنه و در خیالات خود همون یک نقطه آبی رو گسترش می ده. اون قلم موی خود رو در آب فرو می بره و محو تماشای این می شه که باریکه ی آبی رنگ در عمق آب فرو میره. بعد کم کم متوجه می شه واسه پُررنگ ترشدن، باید منظم قلم مو رو روی کاغذ بکشه. تموم مراحل نقاشی کشیدن واسه کودک یک کشف خلاقانهه. کودک در این لحظه منتظره به خاطرِ این کشف، بزرگ ترش از اون تعریف کنه. حساسیت شما روی تجارب جدید کودک، می تونه به رشد تفکر خلاق اون کمک کنه. با تعریف و تعریف شما، اشتیاق و تعهد کودک که از چیزای مهم خلاقیته، تأمین می شه.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مرجع آگهی و نیازمندیها : سایت دو فانوس

۳. شرایطی واسه جنب وجوش و جنب و جوش بچه ها فراهم کنین

خیلی از بچه ها نیاز دارن همیشه در جنب و جوش باشن. واسه اینجور کودکانی بهتره رقص رو در برنامه روزانه شون بذارین. مربیای مهدکودک می تونن بچه ها رو به دو دسته تقسیم کنن. به یک دسته مأموریت بدن که با دست، ابزارآلات موسیقی یا پای کوبی، آهنگی تولید کنن و از گروه دوم بخوان خوب به ریتم گوش کنن و با آهنگ ساخته شده برقصند.

کودکان کم کم یاد می گیرن با استفاده از بدن شون، احساسات و حرکات رو نمایش بدن. کودکان نوپا عاشق این هستن که مثل خرگوش بالاو پایین بپرند. بچه های بزرگ تر ممکنه دوست داشته باشن ادای لاک پشت، سنجاقک یا فیل رو دربیاورند. از کودکان بخواهید سعی کنن تنها با بدن خود احساس خاصی مثل احساس خوشحالی، عصبانیت یا هیجان زدگی رو نشون بدن.

تفکر خلاق پشت زمینه خیلی از بازیا هست. مثلا در بازی آسون ی «مار بازی»، بچه ها روی شکم می خوابن، مچ ِ پایِ نفر جلویی رو می گیرن و یک مار دوتکه ای درست می کنن. هر تیم دونفره باید به دنبال تیم دیگری بخزد تا به ماری چهارتکه تبدیل شه. در این بازی بچه ها یاد می گیرن چه جوری شکل کلی مار و اتحادشان رو در طول راه حفظ کنن.

۴. بازیای تجسمی رو به کودکان یاد بدین

بازی «تجسم کن …» خلاقیت کودک رو پرواز می ده. این بازی به بازیابی اطلاعات، مرور خاطرات، مقایسه، ایده پردازی و ایجاد رابطه بین اطلاعاتِ از هم گسیخته نیاز داره. بعد از ارائه توضیحاتی کوتاه، به کودک اجازه بدین خودش سناریوهای خیالی متفاوتی بسازه. بذارین خیالات اون پروبال بگیرن. حتی می تونین از کودک بخواهید تجسم کنه به موجودی تبدیل شده. چه موجودی رو انتخاب می کنه؟ به شکل این موجود، روز خود رو چیجوری می گذرونه؟

بازی دیگر، بازی «انتخاب» است. این بازی به کودک کمک می کنه که خود رو بهتر بشناسه و فهمیده باشه ترجیحاتش چه هستن و در مواقع خاص چه عکس العملایی نشون می ده. مثلا از اون بپرسید اگه این سه معلم رو داشتی و مجبور بودی یکی رو پس بدهی، کدوم رو پس می دادی؟ چرا؟ با دو معلم دیگر چه می کردی؟ از دست این دو معلم در کنار هم کار خاصی بر میاد؟ چه کاری؟

بازی «کاربردها» باعث می شه کودکان با استفاده از خلاقیت شون به کاربردهای جدیدی واسه وسیله ها فکر کنن. می تونین تعدادی وسیله بی ربط به کودک بدین و از اون بخواهید با ترکیب اونا وسیله ای کاربردی بسازه. یا یک وسیله به اون بدین و از اون بخواهید کاربرد جدیدی واسه اون پیدا کنه. مثلا به تعدادی بچه شش ساله تعدادی کراوات داده شد. تعدادی از بچه ها از این کرواتا به عنوان کمربند پرواز استفاده کردن، بعضی هم تجسم کردن که این کراواتا مارهایی هستن که روی زمین می خزند.

به کودکان فرصت بروز خلاقیت بدین و بعد گوشه ای بشینین و از افکارشان لذت ببرین.

۵. کودکان رو به پیک خوب خونگی ببرین

با کمک بچه ها سناریویی بریزین تا پیک خوبی داخل مهدکودک داشته باشین، انگار که دسته جمعی رفته اید شمال! سعی کنین با استفاده از وسایل، به داخل مهد فضایی مسافرتی بدین. مثلا قسمتی از اتاق رو پر از صدف و شن کنین. ساندویچ و اسنکای تابستونی درست کنین. از مادرها خواهش کنین یک دست لباس شنا و حوله ی تمیز به بچه ها بدن. یک استخر پلاستیکی وسط اتاق بذارین، انگار که بچه ها به استخر یا دریا اومدند. از بچه ها بخواهید تجسم کنن که اینجا شماله.

۶. واسه کودکان شعر بخونین

شعر بخونین. نتایج تحقیقات نشون داده جریان تعاملات زبانی در مسیرهای عصبی واسه رشد خلاقیت خیلی مهمه. استفاده از کنایها یا ضرب المثلا واسه کودکان کوچیک، مغزشون رو غافلگیر می کنه. می تونین واسه ارائه راه حل واسه مشکلی که کودک به اون برخورد کرده، از شعر استفاده کنین و از اون بخواهید سعی کنه به خاطر بیاره که مصرع بعدی اون چیه؟

۷. در بندِ برنامه ریزیا نباشید

سؤالی از معلمان و مربیان مدارس و مهدکودکا دارم. حال که تا اینجای مقاله رو خوندین، چه جوری کلاس خود رو واسه ماجراهای خلاقانه آماده می کنین؟ فضای کافی واسه ایجاد بلوکای امن، ماشینا، بزرگراها و ترافیکا بسازین. لوازم امداد رو در کلاس آماده بذارین تا اگه خلاقیت کودکان موجب مصدومیت اونا شد، به سرعت بتونین اقدامات لازم رو بکنین. سعی کنین محدود کردنا و برنامه ریزیای زمانی کمتری اعمال کنین تا بچه ها بی نگرانی درباره زمان، بتونن خلاقیت خود رو پر وبال بدن.

کتابخوانی واسه کودکان و فعالیتای آروم، به اونا کمک می کنه انسجام اجتماعی رو بیاموزند. اما زمانی رو هم به انجام فعالیتای دسته جمعی و پُرجنب و جوش هم اختصاص بدین. ممکنه بچه ها در فعالیتای برنامه ریزی نشده، چیزای جالب تری کشف کنن. مثلا اگه تموم بچه ها دارن گرگم به هوا بازی می کنن، اما یک بچه محو تماشای پروانه ای شده، یک مربی منعطف به اون خرده نخواد گرفت. اولویت یک مربی زبده باید رشد و پرورش کودک باشه، نه اجرای مو به موی برنامه های از پیش تعیین شده.

بازی کردن به رشد تفکر خلاق در کودکان کمک می کنه؟

یکی از اجزای لازم هر کلاسی، اجرای نمایش و بازیه. در این نوع بازیا، بارها تعدادی از بچه ها گرگ می شن و تعدادی جیغ زنان در نقش برّه فرار می کنن. مربی واسه افزایش خلاقیت کودکان می تونه در این لحظه وارد عمل شه. اون می تونه به کودک کمک کنه تا رفتار تکراری اش رو به تصویر بزرگ تری از دنیا وصل کنه. معلمان، همیشه ناظر رفتار کودکان هستن و کم کم، سبک منحصر به فرد، ترسا، نقاط قوت و فانتزیای هرکدام از اونا رو می شناسن. رفتار تکراری بچه ها همون روش اونا واسه مقابله با استرسه. سعی کنین بعد از بازی، واکنش بچه ها رو مورد سؤال قرار بدین تا دلیل رفتارهای خاص شون رو بهتر فهمیده باشین و بتونین راه حلای بهتری به اونا ارائه بدین.

چگونگی رابطه کودکان با بزرگ ترهایشان، امکاناتی که در اختیار دارن و فعالیتایی که انجام میدن، روی پیشرفت ی خلاقیت شون اثر زیادی داره. مدارس یا خونوادهایی که به کودکان اجازه میدن بی ترس تفکرات خود رو بگن، با بقیه مخالفت کنن و به درک روابط دنیا بدن، امکان خلاقیت بیشتری رو به اونا میدن.

Leave a Reply