مهارت تفکر خلاق
۱۰- مهارت تفکر انتقادی
مهارت زندگی برای بهتر زیستن به ما کمک می کند که با مشکلات زندگی به شیوه مثبت برخورد نموده ، تا به موفقیت های بیشتری نایل آییم چرا که به قول نیچه انسان چرایی است که می تواند با هر چگونه ای بسازد ولی اگر بخواهد ( خنیفر و پور حسینی ، ۱۳۸۸) .
آموزش مهارتهای زندگی برای درک افراد از کفایت خود ، ارتقای اعتماد به نفس و عزت نفس آنان تاثیر می گذارد و نقش مهمی در سلامت روانی دارد .
از سویی تغییر و تحولات سیاسی کشور لزوم توجه به قانون و حقوق مدنی را بیش از پیش آشکار می سازد . تحقق مفاهیم ملی و بین المللی و تنش زدایی مستلزم تربیت شهروندانی فرهیخته است که از دانش و توانش و نگرش لازم برای زندگی مسالمت آمیز در جامعه برخوردار باشند . از سویی دیگر ، گسترش سریع ارتباطات ودسترسی سریع افراد به وسایل ارتباطی متعدد مثل تلفن ، اینترنت و … ضرورت تربیت شهروندی را ایجاب می کند ، شهروندانی که به حقوق فردی و بین المللی آگاه باشند میراث فرهنگی خود و سایر ملل را بشناسد و در مقابل جنبه های منفی نظیر متاثر شدن از سایر فرهنگ ها که با زمینه های مذهبی و ملی در تعارض است ، از دانش و آگاهی کافی برخوردار باشند ( فتحی و آجارگاه ، ۱۳۸۱) .
بنابراین با توجه به ارتباط آموزش مهارت های زندگی با سلامت روان و عزت نفس و رابطه این متغیرها با میزان شیوع اختلالات روانی – اجتماعی و ضرورت بررسی این موضوع این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سوال است که آیا آموزش مهارت های زندگی بر سلامت روان و عزت نفس دانش آموزان تاثیر دارد ؟
۱-۳ اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش
اهمیت و ضرورت شناسایی و آموزش مهارت های زندگی مورد نیاز دانش آموزان ابتدایی از این جهت است که در این دوره وجود پدیده های روانی نظیر اضطراب ، افسردگی ، پرخاشگری و اختلال در عملکردهای اجتماعی از مسائل مهم حوزه سلامت روانی ، در این دوره می باشد . لذا با توجه به این پدیده ها آموزش مهارت های زندگی از اهمیت خاصی برخوردار است . همچنین بروز آسیب زننده در این دوره می تواند از عزت نفس پایین ، عدم توانایی در ابراز وجود و روابط بین فردی ، قرار گرفتن تحت فشار همسالان و فقدان آگاهیهای لازم در زمینه مهارت های ارتباطی ناشی شود . بدیهی است که با ارائه آموزش های لازم در این زمینه ها می توان آثار نامطلوب این روابط را کاهش داده و با ارائه آگاهی و شناخت بیشتر از خود در دانش آموزان در جهت افزایش عزت نفس آنها تلاش نمود و تا حد امکان عواطف و حالت های روانی نامطلوب نظیر افسردگی ، اضطراب و خشم را کاهش داد که خود این امر موجب ارتقای سلامت عمومی کودکان خواهد شد از طرف دیگر آموزش مهارت های زندگی فرد را برای شروع زندگی و قبول مسئولیت های اجتماعی آماده می کند و آنچه برای این گروه از افراد مهم است این است که چگونه به هویت اجتماعی خود پی ببرند و چگونه به خود شناسی برسند ودر زندگی اجتماعی با تغییرات گوناگون به طور موثر مواجه شده ، مشکلات زندگی خود را حل نمایند بنابراین شرایط خاص این دوره برنامه های خاص را می طلبد ( ترابی ، ۱۳۸۰) .
مهارت های زندگی به معنی کسب و افزایش دانش صرف نیست ، بلکه ایجاد مهارت و تعییردر نگرش و ارزشهای فردی هست . آموزش این مهارت ها فرد را قادر می سازد تادانش ، نگرش ها و ارزشها را به توانایی های بالفعل تبدیل کند . و فرد را قادر می سازد انگیزه و رفتار سالم داشته باشد و همچنین فرصت و میدان انجام چنین رفتارهایی را نیز ایجاد کند .
انسان برای مقابله با موقعیتهای مختلف و کشمکش های زندگی به مهارت هایی نیاز دارد تا در این راه او را مهیا سازند . این مهارت ها بسیار زیر بنایی هستند و در فرایند رشد ، شکل می گیرند ، مهارت هایی مثل شناخت عواطف و رفتارها که در قالب ساختارهایی مانند خودکارآمدی ، توانایی حل مساله ، مقابله ،درک از خود و مهارت های اجتماعی تجلی می یابند . به نظر می رسد هم اکنون ، نهادهای سنتی آموزش خانواده ، مدرسه و سایر نهادهای فرهنگی برای رشد چنین مهارت هایی در کودکان و نوجوانان چندان موفق نیستند . عوامل مختلف از جمله رسانه های گروهی و موقعیتهای مختلف اجتماعی ، اخلاقی ، تغییرات اجتماعی ، انتظارات و ارزش ها بین کودکان و نوجوانان از یک سو و والدین آنها از سوی دیگر شکاف عظیمی ایجاد نموده است . لذا ضروری است فرصت هایی فراهم گردد تا کودکان و نوجوانان علاوه بر کسب توانایی های خواندن ، نوشتن ، و حساب کردن مهارت های زندگی را نیز فرا بگیرند .
امروزه در سراسر جهان بر اهمیت بهداشت روانی تاکید می شود و روز به روز با انجام تحقیقات وسیع و گوناگون اهمیت و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی آشکارتر می گردد ، به طوری که سال ۲۰۰۱ میلادی از طرف سازمان بهداشت جهانی تحت عنوان سال جهانی « بهداشت روانی » اعلام گردید . سازمان مذکور در این سال شعار « غفلت بس است ، مراقبت کنیم » را جهت آشکارتر ساختن اهمیت موضوع ، مطرح نمود . (سازمان بهداشت جهانی ، ترجمه نوری قاسم آبادی و محمد خانی ، ۱۳۷۷) .
پژوهش ها نشان می دهند که آموزش مهارت های زندگی به ارتقاء بهداشت روانی کودکان و نوجوانان در ابعاد مختلف زندگی کمک می کند و از اساسی ترین برنامه های پیشگیرانه در سطح اولیه به شمار می رود . سلامتی ،بخش اصلی یک زندگی شاد است . و مدارس نقش مهمی در آگاه ساختن کودکان و نوجوانان پیرامون مسائل بهداشتی و سلامتی و آموزش مهارت های زندگی به آنان دارند .
حسینی( ۱۳۷۸) ، معتقد است آموزش ، اساسی ترین روش
، پیشگیری اولیه است . از طرفی دیگر مهم ترین و موثرترین دوره جهت آموزش پیشگیرانه ، دوره کودکی و نوجوانی است . به همین دلیل متخصصین بهداشت روانی ، آموزش پیشگیرانه در دوره کودکی و نوجوانی را بسیار مورد توجه قرار می دهند .
پژوهش های مختلفی که پس از اجرای برنامه آموزش مهارت های زندگی در مدارس صورت گرفت ، تاثیر این آموزش را بر ابعاد مختلف سلامت روان نشان می دهد. مثلاً کاهش معنا دار اضطراب اجتماعی (بوتوین واینگ ۱۹۸۲) ، تصور از خود (کروتر ،۱۹۹۱) ، خودکار آمدی (الیس،۱۹۹۱)، ناسازگاری اجتماعی و هیجانی (کاپلان ، ۱۹۹۲) و عزت نفس (اینت ۱۹۹۴) . در بسیاری از بررسی های انجام شده در این زمینه نتایجی دیگر از قبیل افزایش اعتماد به نفس کودکان،بهبود رابطه معلم و شاگرد،کاهش غیبت از مدرسه،و کاهش بد رفتاری آنان حاصل گردید(سازمان بهداشت جهانی،ترجمه نوری قاسم آبادی و محمد خانی،۱۳۷۷).
با توجه به مطالب فوق و نقش ارزنده آموزش مهارت های زندگی بر سلامت روان و عزت نفس افراد بخصوص کودکان و با توجه به تاثیر مثبت برنامه های پیشگیرانه در مدارس و همچنین ضرورت بررسی تاثیر آموزش مهارت زندگی در دوره ابتدایی ، پژوهش حاضر به بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی در دوره ابتدایی بر سلامت عمومی و عزت نفس کودکان می پردازد .
ضمنا نتایج این پژوهش می تواند مورد استفاده وزارت آموزش و پرورش ، سازمان بهزیستی ، کانون های اصلاح و تربیت و سایر سازمان ها و نهادهایی که به نوعی با تعلیم و تربیت کودکان سرو کار دارند قرار گیرد .
۱-۴ اهداف پژوهش
اهداف کلی :
بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی بر افزایش سلامت روان دانش آموزان دختر دوره ابتدایی
بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی برافزایش عزت نفس دانش آموزان دختر دوره ابتدایی
اهداف جزئی :
۱-۱- بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی برکاهش نشانه های جسمانی دانش آموزان دختر ابتدایی
۱-۲- بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی برکاهش اضطراب و بی خوابی دانش آموزان دختر ابتدایی
۱-۳- بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی برکاهش نارساکنش وری اجتماعی دانش آموزان دختر ابتدایی