فصل چهارم :
بررسی وضعیت مباحث صنایع دستی در کتابهای درسی هنر و حرفه و فن پایه دوّم راهنمایی

۴ – ۱ : کتاب درسی هنر پایه دوّم راهنمایی
معرفی: این کتاب در ۷۹ صفحه و توسط محمد مهدی هراتی، محمد علی کشاورز، جعفر پور رهنما، یداله درخشانی و هادی حاجی آقاجانی، در دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی وزارت آموزش و پرورش تالیف شده است. کتاب از دو بخش تشکیل شده است: بخش اوّل آموزش طراحی و نقاشی، شامل سیزده درس؛ و بخش دوّم آموزش خوشنویسی شامل پنج درس می باشد.
همانگونه که قبلاً نیز گفته شده، در بین کتابهای آموزش هنر دورهی راهنمایی فقط کتاب آموزش هنر کلاس اوّل دارای کتاب روش تدریس (راهنمای معلم ) میباشد و کتابهای کلاس دوّم و سوّم فاقد این منبع میباشد. از آنجا که اهداف رفتاری نیز در ابتدای هر درس آورده نشده اند، ما با توجه به محتوای درس و تمرینات منزل تنها منبع معرفی درس اکتفا میکنیم، تا انجام بررسی ممکن گردد؛ و سپس به توضیح آموزههای مرتبط با صنایع دستی خواهیم پرداخت. حجم کتاب هنر در پایه های دوّم و سوّم راهنمایی تقریبا ۵۰ صفحه کمتر از کتاب پایه اوّل راهنمایی می باشد. نکتهی قابل ذکر دیگر این که از کلاس دوّم و سوّم راهنمایی ساعات آموزش هنر از دو ساعت در هفته به یک ساعت در هفته کاهش پیدا می کند که این مسأله خود باعث کم شدن و گسسته شدن مطالب گردیده است. که این کاهش محتوا را بیشتر در بخش خوشنویسی مشاهده می کنیم.
“علت تفاوت کمی چشمگیر میان محتوا و حجم کتاب درسی پایه ی اوّل با کتابهای درسی پایههای دوّم و سوّم راهنمایی را تنها در زمان اختصاص یافته به آموزش هنر می توان جستجو کرد گرچه تناسب میان ظرف (زمان) و مظروف(محتوی) به درستی رعایت شده است امّا منطق آموزشی و تربیتی تقلیل زمان آموزش هنر در پایه های دوّم و سوّم به نصف، در مقایسه با پایه اوّل، به هیچ وجه روشن نیست. محرومیت دانش آموزان پایه های دوّم و سوّم راهنمایی از تجربه های یادگیری با مشاهده همین تفاوت، کمی و صوری بوضوح ،جلب توجه می کند”(مهرمحمدی،۱۳۸۳: ۱۲۷).
درس اوّل
معرفی: در این درس که درباره ی آموزش طراحی و نقاشی از میوه ها می باشد، ابتدا چند میوه بصورت ساده طراحی شده و در صفحه ی بعد رنگ آمیزی شده اند.
آموزه صنایع دستی در این درس، سبد میوه ای در نقاشی چاپ شده از عباس کاتوزیان میباشد(تصویر شماره۴۵). در وسط این نقاشی زیبا یک سبد میوه انگور و گل های رز در کنار آن قرار دارند. سبدبافی هنری با قدمتی چندین هزارساله که باستان شناسان قدمت آن را بیشتر از سفالگری میدانند، یکی از انواع پر کاربرد صنایع دستی می باشد.
شکل ۴۵ ،سبد میوه، عباس کاتوزیان(کتاب هنر دوّم، ۱۳۹۰: ۹).
این سبد مروار به روش شعاعی بافته شده است. این آموزه از جنبهی هدف مادی می باشد. از نظر شکل ظاهری حجم آن به دلیل کاربردش اهمیت فراوان دارد. شکل بدون نقش و دارای رنگ طبیعی است. هیچ آرایهای ندارد. دانش آن قدیم، مواد و مصالح طبیعی و ابزار وسایل ساده و با دست می باشد. هدف و کاربرد در این رشته از صنایع دستی از اهمیت بیشتری برخودار است.
جدول۲۶ ، مشخصات تصاویر مرتبط با صنایع دستی در درس اوّل کتاب هنر پایه دوّم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
سبد میوه