پیمایشی
تلفن
اندازه نمونه
وسایل مکانیکی
تجربی
شخصی
رویه نمونه گیری
۲-۳۱ روشهای تحقیق
۲-۳۱-۱ تحقیق مشاهداتی
از طریق مشاهده موقعیتها، عملیات و افراد مورد نظر اطلاعات یا داده های دست اول جمع آوری می شود.
در مورد اطلاعاتی که افراد تمایل به دادن آنها نیستند یا نمی توانند آنها را ارائه دهند می توان از شیوه تحقیق مبتنی بر مشاهده استفاده کرد. در برخی از موارد احتمالاً راهی جز مشاهده (برای کسب اطلاعات مورد نیاز) وجود نداشته باشد. برعکس، یعنی چیزها را نمی توان مشاهده کرد، مثل نوع احساس، نگرش، انگیزه یا رفتارهای خصوصی افراد همچنین به ندرت می توان رفتارهای بلندمدت یا رفتارهای استثنایی افراد را مشاهده کرد. به سبب وجود چنین مشکلاتی، پژوهشگران به هنگام مشاهده، از روشهای دیگری هم برای جمع آوری اطلاعات استفاده می کنند.
۲-۳۱-۲ زمینه یابی یا تحقیق پیمایشی
بهترین روشی که می توان اطلاعات توصیفی را جمع آوری کرد. شرکتی که بخواهد درباره میزان دانش، نگرش، سلیقه یا رفتار خرید افراد، اطلاعاتی را جمع آوری کند می تواند از طریق مطرح کردن پرسشهایی به پاسخهای مناسبی دست یابد.
تحقیق پیمایشی یا زمینه یابی از متداول ترین روشها برای جمع آوری داده های دست اول است و در مواردی آن تنها روشی است که می توان در تحقیق به کار برد. مزیت عمده تحقیق پیمایشی یا زمینه یابی انعطاف پذیری آن است. می توان برای کسب انواع اطلاعات مختلف در بسیاری از شرایط از این روش تحقیق استفاده کرد. با توجه به طرح تحقیق پیمایشی یا زمینه یابی، می توان با هزینه ای کم و با سرعت بیشتری اطلاعاتی را جمع آوری کرد (البته در مقایسه با تحقیق مبتنی بر مشاهده یا تجربی).
از سوی دیگر، تحقیقات پیمایشی یا زمینه یابی موجب بروز مسأله هایی می شوند. گاهی افراد نمی توانند به پرسشهای پژوهشگران پاسخ دهند. زیرا حافظه شان ضعیف است یا درباره آنچه را که انجام داده اند و علت انجام دادن آن هرگز نیندیشیده اند. امکان دارد افراد تمایلی به پاسخگویی به پرسش مصاحبه کنندگان ناشناس نداشته باشند یا مسائل مطرح شده را خصوصی بپندارند و نخواهد در آن باره چیزی به دیگران بگویند. امکان دارد کسانی که مورد پرسش واقع می شوند بدون آگاهی از آنچه ابراز می دارند، برای خودنمایی اقدام به پاسخگویی نمایند (در واقع بدین وسیله بخواهند ابزار وجود و فضل فروشی کنند)، یا هدفشان این است که با دادن پاسخهای خوشایند، موجبات رضایت مصاحبه کننده را فراهم آورند. سرانجام افرادی که فرصتی ندارند یا بسیاری مشغول اند، احتمالاً حاضر به پاسخگویی نباشند و گاهی هم این کار را مداخله و تجاوز به حریم شخصی خود می دانند.
اگر چه در تحقیقات اکتشافی و پیمایشی (در مقایسه با تحقیقات توصیفی) مشاهده بهترین است، ولی برای جمع آوری اطلاعات علّی بهترین روش همانا تحقیق تجربی است. پژوهشگران در تحقیق تجربی باید گروههای آزمودنی خاصی را انتخاب نماید، از آنها بخواهد کارهای خاصی را انجام دهند و با طبقه بندی آنها به دو گروه مشاهده و کنترل، تفات بین پاسخها یا واکنشهای آنها را با هم مقایسه کند. بنابراین پژوهشگر در تحقیق تجربی می کوشد رابطه علت و معلول را توجیه نماید. برای جمع آوری اطلاعات در تحقیق تجربی روش مناسب مشاهده و پیمایشی است.
۲-۳۱-۳ روش ایجاد تماس
می توان از طریق پست، تلفن یا مصاحبه شخصی اطلاعاتی را جمع آوری کرد. در جدول ۳-۲ نقاط قوت و ضعف هر یک از این روشهای ایجاد تماس، ارائه شده است.
پرسشنامه هایی که از طریق پست برای افراد فرستاده می شود به گونه ای است که پژوهشگر می تواند با هزینه بیسار اندکی اطلاعات زیادی را جمع آوری کند.
معمولاً پژوهشی که به صورت نظرپرسی یا پیمایشی انجام شود زمان بیشتری می گیرد (کامل کردن این پرسشنامه ها وقت بیشتری خواهد گرفت). معمولاً تعداد کمتری از افراد پرسشنامه ها را پاسخ می دهند و نامه ها را بازپس می فرستند. اغلب، پژوهشگر بر نمونه گیری افرادی که به پرسشنامه ها جواب می دهند هیچ کنترلی ندارد. حتی اگر فرصت مناسبی برای ارسال نامه تهیه شود بازهم نمی توان مشخص کرد که چه کسی به این پرسشها پاسخ داده است.
با استفاده از مصاحبه هایی که به وسیله تلفن انجام می شود می توان اطلاعات را به سرعت جمع آوری کرد و در مقایسه با پرسشنامه هایی که با پست ارسال می شود از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار است. مصاحبه کننده می تواند پرسشهای مشکل را توضیح دهد و با توجه به پاسخهای داده شده، برخی از پرسشها را حذف کند. در مقایسه با تحقیقی که به وسیله نامه و پست انجام می شود، تعداد بیشتری از افراد به این مصاحبه پاسخ می گویند و مصاحبه کننده می تواند بر نمونه ها کنترل بیشتری اعمال نماید. مصاحبه کننده می تواند با افراد مشهور و بنامی مصاحبه کند و یا از آنها تقاضا نماید به پرسشهایی پاسخ دهند.
جدول ۲-۳: نقاط قوت و ضعف سه روش تماس