تأثیر هیپنوتیزم و تمرین بدنی بر اکتساب و یادداری مهارت یک خم …

تحقیقات نشان داده که جنسیت تاثیری در هیپنوتیزم‌پذیری ندارد بلکه شخصیت نقش دارد (فتحی ۱۳۹۰).
در تحقیقی به بررسی القائات هیپنوتیزمی و نقش آن در عملکرد ورزشی از طریق پرسش‌های شفاهی و مصاحبه پس از انجام تمرینات یا مسابقه مورد سنجش قرار داد. بر این اساس نتایج نشان داد میزان تلقین‌پذیری ۴ نفر (۲۰%) در حدود ضعیف و ناچیز و ۱۶ نفر (۸۰%) در حد خوب رضایت‌بخش بود. گرچه در بعضی از موارد اثرگذاری تلقینات، ضعیف و کوتاه مدت بوده است ولی بسیاری از افراد بیان نموده‌اند که این تلقینات تأثیر مؤثر و مفیدی در عملکرد آن‌ ها داشته است (صفاتیان ۱۳۷۹).
روش‌های مختلف هیپنوتیزم
دگر هیپنوتیزم
استفاده از توضیحات کلامی و غیر کلامی[۶۱]
در این نوع هیپنوتیزم فرد هیپنوتیزم کننده و هیپنوتیزم شونده افراد جداگانه‌ای هستند که در آن هیپنوتیزم کننده به عنوان عامل با بهره گرفتن از روش‌های معمول خود را (هیپنوتیزم شونده) را به حالت‌های هیپنوتیزم وارد می‌کند. هیپنوتیزم کننده ممکن است روش‌ها و تکنیک‌های مختلفی را بکار ببرد تا به حالت دلخواه برسد. برخی از هیپنوتیزم کننده‌ها از تلقینات شفاهی استفاده می‌کنند. به این نوع تلقی توجه کنید: ” به من نگاه کن، به چشم‌های من نگاه کن و غیر از خواب فکری ذهنت راه نده، شما حالتی از سنگینی در پلک‌های چشم و خستگی در چشمان خود احساس می‌کنید، چشم‌هایتان دارند سنگین می‌شوند سنگین و سنگین‌تر، چشم‌هایتان به هم می‌خورند و نزدیک است که با اشک چشم خیس شود. بله چشم‌هایتان دارند خیس می‌شوند، من می‌بینیم که چشم‌هایتان از فرط خواب روی‌هم می‌افتند و خیس می‌شوند، دید شما به تاریکی می‌گراید و چشمانتان در حال بسته شدن هستند، دارند بسته می‌شوند و شما سنگینی پلک‌هایتان را احساس می‌کنید، چشمانتان بسته شده‌اند و … .
در نمونه بالا از تلقینات شفاهی استفاده شده است. برخی هیپنوتیزورها از روش‌هایی استفاده می‌کنند که کمتر نیاز به توضیحات شفاهی داشته باشد و معمولاً فرد هیپنوتیزم شونده را متوجه رفتارهایی در خود می‌کنند که القای حالت آرامش را به او به همراه دارد. اصواتی که هیپنوتیزور استفاده می‌کند جملات خاصی نیست، اما معنای آرامش و دوستی را به همراه دارد مثل یک تنفس عمیق و آرام و … .
روش‌های هیپنوتیزم کردن فرد دیگر از جهات دیگر نیز ممکن است متفاوت باشد. برخی خوابانیدن و دراز کشیدن هیپنوتیز شونده را ترجیح می‌دهند و برخی دیگر سوژه خود را روی صندلی می‌نشانند. اما به‌طور کلی استفاده از هر کدام از این روش‌ها باید بر اساس ویژگیهای هیپنوتیزم شونده صورت بگیرد. افراد هیجان‌زده و غیر عادی بهتر است روی صندلی بنشینند.
استفاده از شیء یا چشمان هیپنوتیزور
برخی از افراد هیپنوتیزم کننده از چشمان خود به عنوان نقطه‌ای که هیپنوتیزم شونده باید به آن خیره شود استفاده می‌کنند. و برخی اشیا دیگر را ترجیح می‌دهند. در استفاده از یکشی برای خیره شدن، یکشی مثل مداد، کلید، سکه در فاصله ۲۵ سانتیمتری او قرار می‌دهند و از او می‌خواهند به نقطه‌ای روی آن جسم خیره شود. به این تلقینات توجه کنید: بین من این جسم را مقابل چشمانت می‌گیرم شما باید به این چیز که در دست دارم نگاه کنید، صدای مرا می‌شنوید. اگر نگاهتان از این نقطه منحرف شد زود نگاهتان را به طرف آن برگردانید و این حالت را ادامه دهید. دقت کنید و به صدای من گوش کنید. می‌خواهم که به حالت آزاد دراز بکشید، بدن خود را شل کنید. در تمام اعضای بدن خود حالت سستی و رخوت احساس می‌کنید و هر چه می‌گذرد بیشتر و بیشتر بدنتان بیحال می‌شود. اگر به این چیز نگاه خود را ثابت نگاه داشته و به صدای من گوش کنید لحظه به لحظه شل‌تر و بی‌حال‌تر می‌شوید … .
استفاده از روش حرکتی[۶۲]
در یک روش دیگر که به روش حرکتی معروف است از هپینوتیزم شونده خواسته می‌شود مثلاً دستهای خود را که روی زانوهایش گذاشته مورد توجه و تمرکز قرار دهد و به تغییرات آن‌ ها دقت کند. به این تلقین توجه کنید. “می‌خواهم به راحتی روی صندلی بنشینید و به‌طور کامل بدنتان را آزاد و شل کنید. کف هر دو دست خود را روی زانوان بگذارید و با این عمل مراقب دست‌های خودتان هستید و متوجه می‌شوید که به راحتی می‌توانید دست‌هایتان را نگاه کنید. به چیزی فشار می‌دهید و شاید هم پارچه شلوارتان را که دست‌هایتان روی آن است حس می‌کنید و یا گرمای شلوارتان را احساس می‌کنید. می‌خواهم این احساسات را که شرح دادم شما خودتان هم ببینید شاید تغییراتی در دست خود حس می‌کنید. به‌طور دائم به دست‌های خود نگاه کنید و ببینید چقدر آرام هستند کوچک‌ترین حرکاتی در دست‌هایتان نیست و … .
هیپنوتیزم کننده به هیپنوتیزم شونده القا می‌کند که دست‌هایش رفته رفته کاملاً بی حرکت و ساکن می‌شوند. اگر عامل در طی جریان تلقین متوجه برخی حرکات مثل خمیازه و … در سوژه شد باید آن‌ ها را تقلید کند و در ادامه می‌افزاید، دقت کنید که کدام قسمت از دستان شما حرکت می‌کنند. شاید انگشت سبابه یا انگشت کوچک و یا شست، بیشتر دقت کنید.” با ادامه این تلقینات انگشتان کم‌کم از یک دیگر فاصله می‌گیرند و هیپنوتیزم کننده شروع به دادن تلقیناتی بر بلند شدن انگشتان دست‌ها و بازوها می‌کند.
خود هیپنوتیزم[۶۳]
روش‌هایی مشابه با روش‌های دگر هیپنوتیزمی وجود دارد که برای خود هیپنوتیزمی بکار می‌روند. با این تفاوت که در اینجا هیپنوتیزم کننده و هیینوتیزم شونده یک نفر است. هر چند موفقیت‌هایی در این زمینه حاصل می‌شود، اما معمولاً متخصصین معتقدند برای حصول نتیجه بهتر است لازم است فرد مبتلا توسط یک هیپنوتیزم کننده، هینوتیزم شده باشد و در صورتی که تلقینات پس هیپنوتیزمی مبنی بر امکان خود هیپنوتیزمی به او داده شده باشد نتیجه بهتری حاصل خواهد شد. در هر حال آشنایی کامل فرد با هیپنوتیزم، روش‌های آن و حالات مختلف آن در اجرای خود هیپنوتیزمی ضروری است.
هیپنوتراپی[۶۴]
درمان با روش‌های هیپنوتیزم مساله‌ای است که مدت‌هاست توجه متخصصان را به خود جلب کرده است. روش‌های اجرای هیپنوتیزم در این حالت با روش‌های دگر هیپنوتیزم تفاوتی ندارد تنها هدف از هیپنوتیزم در اجرای این روش‌ها درمان سوژه است. سوژه ممکن است از بیماری‌های مختلف جسمی و روحی رنج ببرد. متخصصان هیپنوتراپی از این روش برای کاهش اضطراب فرد، رفع خاطرات آزار دهنده فرد در گذشته و سایر مشکلات روانی و همچنین درمان مشکلات جسمی و یا آماده ساختن او برای یک جراحی، اعمال دندانپزشکی، زایمان و … استفاده می‌کنند.
هیپنوتیزم گروهی[۶۵]
در این حالت همان روش‌های دگر هیپنوتیزمی اجرا می‌شود. و تفاوت آن در تعداد سوژه‌هاست. ممکن است عامل این روش‌ها برای تعلیم هیپنوز در یک کلاس آموزشی استفاده کند یا در یک تالار سخنرانی برای جمع کثیری از مردم، یا در جلسه هیپنوتراپی برای درمان عده‌ای افراد که مشکل مشترک دارند، مثلاً آماده سازی برای جراحی و.
کاربرد هیپنوتیزم در ورزش
کاربرد هیپنوتیزم در تقویت عملکرد و تسهیل موفقیت ورزشی، همیشه مورد توجه روانشناسان ورزشی بوده است. ورزشکاران همواره به دنبال تکنیک‌های بوده‌اند که موجب بهبود عملکرد ورزشی‌شان شود. امروزه به خوبی ثابت شده است که هیپنوتیزم (چنان‌چه به‌طور صحیح به‌کارگرفته شود) می‌تواند عامل مهمی در بهبود عملکرد ورزشی و موفقیت در مسابقات باشد. در واقع این روش به عنوان یک ابزار قدرتمند در خدمت ورزشکار است تا نیروهای بالقوه خود را به فعل در آورد (شهیدی ۱۳۸۹).
کاربرد هیپنوتیزم در مسابقات ورزشی، روزبه‌روز شیوع و مقبولیت بیشتری می‌یابد. با اطمینان می‌توان گفت که امروزه تمامی ورزشکاران و تیم‌های ورزشی حرفه‌ای جهان، از هیپنوتیزم و یا تکنیک‌های هیپنوتیزمی بهره می‌برند. بر اساس پژوهش‌ها، مشخص شده است که بشر تنها از ۵ تا ۱۰ درصد توان ذهنی خود استفاده می‌کند و هیپنوتیزم، روشی مؤثر برای بهره گیری بیشتر از نیروهای ذهنی است. فردی را تصور کنید که بیش از این، تنها ۵ درصد توان ذهنی خود را به کار می‌برده و حالا به کمک هیپنوتیزم توانسته ۲ درصد بیش از پیش ذهنش را به کار بگیرد. بدین ترتیب توان ذهنی او از ۵ درصد به ۷ درصد افزایش می‌یابد و در واقع، کارآیی ذهنی‌اش نسبت به قبل ۴۰ درصد افزایش یافته است. بدین ترتیب، به خوبی می‌توان درک کرد که چه تحول عظیمی در کارامدی و عملکرد فرد اتفاق می‌افتد. هیپنوتیزم به طرق مختلف به ورزشکاران کمک می‌کند. از هیپنوتیزم می‌توان برای کاهش اضطراب و نگرانی، تقویت تمرکز، افزایش انگیزه و پشتکار، ایجاد اعتماد به نفس، بهبود عملکرد عضلانی. به طور کلی، جلوگیری از هر عامل روانی که ممکن است موجب افت عملکردهای جسمی شود، استفاده کرد. در هیپنوتیزم ورزشی، برنامه هیپنوتیزمی خاصی برای هر ورزشکار بر اساس نیازهای ویژه‌اش طراحی می‌شود که عبارت است از:
-افزایش تمرکزو کاهش آگاهی از محرک‌های خارجی بی‌اهمیت و نامربوط
-افزایش آگاهی حسی و کنترل ماهیچه‌ها
-کنترل گفتگوهای درونی ناکارامد و جایگزین نمودن آن‌ ها
کنترل اضطراب، خشم و تحریک‌پذیری
-تقویت انگیزه، اشتیاق و علاقه
-تقویت پشتکار و پیگیری جدی تمرینات
-افزایش انرژی و احساسات نیرو بخش و همچنین تقویت استقات و بردباری
-تقویت اعتماد به نفس، عزت نفس و خود اتکایی
-بهبود درک موقیت مکانی و زمانی برای انجام بهتر حرکات ورزشی
-استفاده از تکنیک‌های پیش روی سنی به منظور برنامه ریزی ناخودآگاه برای نیل به موقعیت
-تقویت روحیه همکاری تیمی
-مدیریت بحران
-ایجاد هماهنگی در حرکات عضلانی برای تقویت عملکرد جسمانی
-ایجاد هماهنگی در حرکات عضلانی به منظور پیشگیری از آسیب‌های شدید جسمی
-تسریع و تسهیل فرایند بهبودی پس از آسیب‌های ورزشی
-تسریع و تسهیل فرایند باز سازی روانی پس از ناکامی‌های ورزشی
بیشتر ورزشکارانی که تحت تلقین قرار می‌گیرند، تمایل دارند که از این شرایط سود ببرند. این تمایل در افرادی وجود دارد که خودشان علاقمندند که هیپنوتیزم شوند. به محض اینکه فرد هیپنوتیزم شد، قادر است که به یک خلسه‌ی عمیق فرو رود و به احتمال زیاد تلقین‌های وارد شده بر سوژه در این حالت مؤثر خواهد بود (شهیدی ۱۳۸۹).
جان پتس (۲۰۰۲) در تحقیقی تحت عنوان تأثیر هیپنوتیزم برروی عملکرد شوت سه گام در بسکتبال، که روی ۵ بازیکن دانشگاهی کار کرده بود. به این نتیجه رسید که شرکت کنندها در عملکرد پرش و تنظیم شوت از خط مبنا بهبود عملکرد داشتند.سرانجام آنکه بر اساس گزارش هر پنج شرکت کننده احساس کردند مداخله باعث افزایش احساسات آن‌ ها و رابطه با اوج عملکرد شده بود. این نتایج از این فرضیه حمایت می‌کنند که مداخله هیپنوتیزم باعث اصلاح پرش وتنظیم عملکرد شوت کردن و افزایش احساسات و شرایطی شود که به اوج عملکرد مرتبط می‌باشند. روانشناسان بالینی و پزشکان غالباً دیدگاهی متفاوت راجع به هیپنوتیزم دارند، در نتیجه این تحقیق یکی از کامل‌ترین تحقیقات در محیط بالینی است. بررسی مطالب نوشته شده در این مورد، اثرات مثبت استفاده از هیپنوتیزم بر هیجانات، افکار، ادراک و احساسات را به وضوح نشان می‌دهد. این مطالعات همچنین نشان می‌دهد که هیپنوتیزم می‌تواند برای کنترل درد (به عنوان مثال روزنبرگ،۱۹۸۳)، کنترل اضطراب (به عنوان مثال، کلارک و جیسون،۱۹۸۳) مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، افراد هیپنوتیزم شده نسبت به افراد هیپنوتیزم نشده، غالباً تمرکز توجهی بیشتر و پیوسته‌تر و همچنین حواس پرتی کمتری دارند (اتکینسون و کرافورد،۱۹۹۲؛ والاس، آلن و وبر،۱۹۹۴).
هیپنوتیزم نیز انند تصویر سازی یک فرایند رفتاری_شناختی است. هر دوی این‌ها دارای عملکرد ادراکی (مربوط به شناخت) و انگیزشی (مربوط به انگیزش) هستند. در احساس شناخت هیپنوتیزم برای طرز فکر ورزشکاران در مورد خودشان، طرز عملکردشان و یادگیری مهارت‌های جدید مورد استفاده قرار گرفته و در احساس انگیزش هیپنوتیزم برای کنترل هیجانات، کاهش اضطراب، افزایش کاهش انگیختگی، افزایش تلاش مورد استفاده قرار گرفته است. هیپنوتیزم در مرحله اولیه‌ی القاء مطابق علم فیزیولوژی مانند آرام سازی تدریجی ، تمرین خودزا و مراقبه است. همه این راهبردهای موجود با کاهش مصرف اکسیژن، ضربان تنفس و ضربان قلب در ارتباط هستند (بنسون ،۱۹۷۴، کلمن ،۱۹۷۶) استفاده از هیپنوتیزم در ورزش به دلیل عدم شناخت مربیان و ورزشکاران و برداشت‌های غلط از این تکنیک، مورد بی‌توجهی و یا کم توجهی قرار گرفته است. یکی از معروف‌ترین موارد استفاده از هیپنوتیزم در ورزش، درست قبل از اولین مسابقه بوکس سنگین وزن جهان بین محمد علی و کن نورتون در سال ۱۹۷۳ اتفاق افتاد. ظاهراً نورتون یک متخصص حرفه‌ای هیپنوتیزم را به خدمت گرفت تا برای حفظ اعتماد به نفس و کاهش اضطراب قبل از مسابقه به او کمک کند. نورتون به طور غیر منتظره و حیرت انگیزی مسابقه را برد و در واقع توجهات را به سوی استفاده از هیپنوتیزم در بهبود عملکرد ورزشکاران جلب کرد. مطالعه موردی دیگر از هیپنوتیزم که‌به وسیله هیمن (۱۹۸۷) بر روی یک بوکسور آماتور انجام و مفید واقع شده بود نیز تأیید دیگری است از این مدعا.
در طول یک مسابقه معین یا بین دو مسابقه که دقیقاً به دنبال یکدیگر برگزار می‌شوند. معمولاً هیچ تغییر معینی در سطح مهارت ورزشکار، از نظر ظرفیت فیزیولوژی، یا کارایی بیومکانیکی به وجود نماید. نوسان‌های احتمالی در عملکرد، عموماً ناشی از نوسان در کنترل روانی ورزشکارمی‌باشد. ورزشکار بنیه، مهارت، راهبرد یا آمادگی را در طول افت و خیزهای مسابقه به راحتی از دست نمی‌دهد یا به دست نمی‌آورد. ورزشکاری که کنترل عوامل شناختی مثل توانایی تمرکز، پردازش علائم مرتبط و تمرکز روی خودگویی مثبت را از دست می‌دهد، توانایی اجرای مهارت ورزشی خود را نخواهد داشت، حتی اگر از نظر فنی و مهارتی در سطح مطلوبی باشد. در تحلیل چنین ورزشکاری باید گفت که نامناسب برانگیخته شده است. قبول این که هر یک از ما می‌توانیم رقتار خود را کنترل نماییم به ورزشکار اجازه می‌دهد که مهارت‌ها و راهبردهای مورد نیاز برای تنظیم هوشیارانه پاسخ‌هایش و حفظ سطح مطلب عملکرد را یاد بگیرند و آن را توسعه دهد (سهرابی ۱۳۸۹).
هیپنوتیزم ورزشی عبارت است از”روشی که طی آن مربیان، روانشناسان ورزش به ورزشکاران یا آزمودنی‌ها تلقین می‌کنند تا آن‌ ها تغییر در احساس، ادراک، تفکر و رفتار خود را تجربه نمایند”یا به عبارتی هیپنوتیزم ورزشی استفاده از هیپنوتیزم برای افزایش عملکرد و یادگیری ورزشی در یک روش طبیعی و بدون دارو است.
حیدری و همکاران (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان تأثیر هیپنوتیزم بر عملکرد ورزشی بازیکنان فوتسال مرد شهر اهواز به این نتیجه رسیدند که هیپنوتیزم، بر امتیازات به دست‌آمدهای بازیکنان فوتسال در آزمون شوت به دروازه، تأثیر دارد. بر اساس یافته‌های به دست آمده از این پژوهش در بخش شوت به دروازه، بین نتایج به دست آمده از دو گروه آزمایشی و کنترل از نظر آماری تفاوت معنی داری وجود دارد و گروه آزمایشی بر اثر مداخله‌ی هیپنوتیزم، امتیازات مثبت به دست آمده‌ی بازیکنان فوتسال در آزمون شوت به دروازه تأثیر مثبت دارد. این موضوع در پاس دادن ثابت و در حال حرکت نیز به همین ترتیب مؤثر است.
نیدفر ۱۹۷۶ معتقد است که احتمال استفاده از هیپنوتیزم در ورزش به دلایل زیر است:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.