-نمونه بردار نقطه ای :
نمونه بردار نقطه ای غلظت متوسطی از مواد معلق را در یک نقطه از رودخانه اندازه گیری می کند.
-نمونه بردار انتگراسیون عمقی :
این نمونه بردارها غلظت متوسطی از مواد معلق را در نقاط مختلف یک امتداد قائم رودخانه اندازهگیری می کنند. در استفاده از این نمونه بردارها باید توجه داشت که بطری هنگام خروج نمونه بردار از آب کاملاً پر نباشد و بدین وسیله بتوان مطمئن بود که نمونه برداری از تمام نقاط مورد نظر انجام شده است. چنانچه بطری پرباشد باید لوله ورودی آب به بطری را تعویض کرده و قطرآن را کاهش داد و دوباره نمونه برداری کرد .
-نمونه بردارهای لحظه ای
این نمونه بردارها دارای لوله افقی بوده و توسط وزنه دوکی شکل دارای باله ، در مسیر جریان آب قرار میگیرند و در یک لحظه ، دریچههای دو طرف بسته می شود. عیبی که این نمونه بردارها دارند آن است که تغییرات زمانی مواد را نادیده میگیرند .
-نمونه بردارهای سری ارتفاعی
این نمونه بردارها در مورد رودخانه هایی به کار برده میشود که دارای سیلاب آنی و کوتاه مدت بوده و فرصت کافی برای نمونه برداری عادی وجود ندارد .در این مورد تعدادی بطری روی یک صفحه چوبی و در ارتفاعات مختلف نصب شده و در روی پایهای کنار رودخانه و در یک محل مناسب قرار میگیرد .این نمونه بردار دقت کافی نداشته و فقط بزرگی و یا کوچکی مقدار گل آلودگی را در مواقع سیلابی نشان می دهد.
-اندازه گیرهای مستمر
این وسایل تغییرات گل آلودگی را در تمام لحظات نشان داده و ثبت میکند ولی به علت هزینه زیادی که دارند هنوز در اجرا رواج نیافتهاند .نمونه آن سلول های فتوالکتریک و استفاده از ایزوتوپها و اشعه ایکس میباشد .این دستگاه ها برای اندازه گیری گلآلودگیهای کمتر از یک گرم بر لیتر دقت کافی ندارند .
-نمونه بردار پمپی :
در این حالت آب گل آلود از یک لوله که مدخل آن در نقطه مورد نظر در رودخانه قرار دارد مکیده شده و برای تعیین غلظت طوری تنظیم میشوند که در فواصل زمانی معین یک نمونه از آب را برداشت میکند .
۲-۱۰-۲- روش های نمونه برداری از مواد معلق :
-روش E.T.R
در این روش تعدادی امتداد قائم به فواصل مساوی( معمولاً ۳ امتداد) در مقطع عرضی رودخانه انتخاب گردیده و با استفاده از نمونه بردار نوع انتگراسیون عمقی از هر یک از امتدادهای عمودی نمونه برداری می شود. درتقسیم بندی مقطع فواصل کوتاه طرفین که آب ساکن دارند به حساب نمیآیند. سرعت بالا و پایین بردن نمونه بردار باید یکنواخت بوده وبرای تمام امتدادهای قائم مساوی باشد. غلظت متوسط نمونه های برداشتی در محورهای عمودی مختلف نشان دهنده میانگین گل آلودگی در زمان نمونه برداری خواهد بود .
-روشE.D.I
در این روش مقطع عرضی رودخانه به سه و یا چند مقطع جزئی به نحوی تقسیم میشود که دبی آنها تقریباً با هم برابر باشند. آنگاه از وسط هر یک از مقاطع به طریقه انتگراسیون عمقی نمونه برداری میشود .سپس میانگین وزنی غلظت از رابطه زیر محاسبه میگردد:
Cs=ΣCqQp/ΣQp
Cs = غلظت که در آن به گرم بر لیتر یا کیلوگرم برمتر مکعب
Cq = غلظت متوسط در هر یک از محورها
Qp = دبی هر یک از مقاطع
در عمل قبل از نمونه برداری رسوب، دبی آب اندازهگیری میشود .در ایستگاههایی که به روش فوق نمونه برداری میشوند معمولاً نقطه ثابتی در کناررودخانه برای برداشت نمونه تعیین میگردد که همزمان با نمونه برداری در این نقطه نیز نمونه برداری انجام میشود. سپس با تعیین غلظت در نقطه ثابت رابطه بین غلظت متوسط مقطع و غلظت در این نقطه به دست میآید. به این ترتیب در هنگام جریان سیل کافی است که تعدادی نمونه از همان نقطه ثابت گرفته شود و با استفاده از رابطه به دست آمده ، غلظت متوسط آب رودخانه به دست میآید .در صورتی که تعداد نمونهها در طول سیلاب کافی باشد میتوان منحنی تغییرات گلآلودگی را در طول سیلاب رسم کرد .
حجم نمونههای لازم برای تعیین مواد معلق نیز متناسب با میزان گلآلودگی آبها تغییر میکند. هر چه آب صافتر باشد باید حجم بیشتری از آن را نمونهبرداری کرد (مهدوی ، ۱۳۸۸).
۲-۱۱- روشهای برآورد رسوب معلق
بطور کلی روشهای برآورد غلظت رسوب معلق رودخانهها به دو دسته تقسیم شده است. دسته اول روشهای مبتنی بر قوانین دینامیک و مکانیک سیلات که عموماً توسط متخصصان و صاحبنظران علم هیدرولیک ارائه شده است؛ و دسته دوم روشهای مبتنی بر اندازهگیریهای مستقیم و تحلیلهای آماری، که بیشتر توسط صاحبنظران علم هیدرولوژی توصیه شده است (میرابوالقاسمی و مرید، ۱۳۷۴). طبق تقسیمبندی Preston et al(1989) سه طبقه عمده از روش هیدرولوژیکی دیده میشود که عبارتند از: برآوردکنندههای رگرسیونی، برآوردکنندههای میانگین، و برآوردکنندههای نسبتی.