کانون کنترل بیرونی شانس: ۲،۴،۹،۱۱،۱۵،۱۶
برای گزینههای کاملاً موافق تا کاملاً مخالف نمرههای یک تا شش تعلق میگیرد. در نتیجه نمرهی فرد از ۶-۳۶ برای هر خرده آزمون متغیر خواهد بود. که با یکدیگر جمع نمیشوند و بطور مستقل برآورد میگردند. اعتبار این آزمون با استفاده از روش آزمون-بازآزمون برای مؤلفه (I)، ۶۰/۰، برای مؤلفهی شانس (C)،۵۱/۰ و برای مؤلفهی افراد مهم (P)،۷۷/۰ به دست آمده است. ضرایب آلفای کرونباخ که نشان دهندهی ثبات درونی است برای مؤلفههای I،P و C به ترتیب عبارت بودند از ۷۰/۰ و ۷۵/۰ و ۶۹/۰٫ (مشکی و همکاران ۱۳۸۵). در پژوهش حاضر با استفاده از آلفای کرونباخ، ضرایب پایایی برای مؤلفههای I،P و C به ترتیب ۷۲/۰، ۵۱/۰ و ۷۸/۰ میباشد.
۳-۴-۴٫ پرسشنامه خودکارآمدی آسم(ASES)
پرسشنامه خودکارآمدی آسم (ASES) در سال ۱۹۸۷ توسط دیوید توبین به منظور ارزیابی مهارتهای خود مدیریتی علائم بیماری آسم طراحی شد. این پرسشنامه دارای ۵ بعد کنترل آسم(۵ گویه)، برخورد با حمله حاد آسم (۶گویه)، مصرف منظم داروها (۱گویه)، محرکها و محیط (۴گویه) و رابطه با پزشک (۴گویه) میباشد. پاسخها به ترتیب در ۵ مقیاس اصلا (نمره ۱)، کم (نمره ۲)، نسبتا (نمره ۳)، زیاد (نمره ۴) و کاملاً (نمره ۵) امتیاز بندی شد که نمره ۵ (کاملاً)نشانگر خودکارآمدی بالا و نمره ۱ (اصلا) نشانگر خودکارآمدی کم در نظر گرفته شد.
خانم منیژه اسماعیلی در سال ۱۳۹۰ برای بررسی روایی محتوی و صوری این پرسشنامه را در اختیار ده نفر از اعضای هیئت علمی تبریز و پزشکان متخصص ریه قرار دادند و نظرات اصلاحی آنان را اعمال نمودند. همچنین برای بررسی پایایی پرسشنامه را برای تکمیل در اختیار ۲۰ نفر از بیماران مبتلا به آسم قرار دادند. آلفای کرونباخ این پرسشنامه ۸۷/۰ گزارش شده است. در پژوهش حاضر آلفای کرونباخ ۸۳/۰ میباشد.
۳-۴-۵٫ آزمون کنترل آسم(ACT)
آزمون کنترل آسم یک ابزار کوتاه و ساده است که توسط خود بیمار تکمیل میگردد و برای سنین ۱۲ سال به بالا وبه منظور شناسایی افرادی با کنترل ضعیف آسم به کار میرود. در این پرسشنامه علائم مختلف آسم برای ارزیابی کنترل علائم آسم بکار میرود و دارای ۵ آیتم است (برای علائم و نشانهها از ۱+ همیشه تا ۵+ هیچ وقت؛ برای درجه کنترل آسم از ۱+ اصلا کنترل نشده تا ۵+ کاملاً کنترل شده).
اسکاتز و همکاران در سال ۲۰۰۶ یک پژوهش طولی به منظور ارزیابی پایایی و روایی آزمون کنترل آسم (ACT) بر روی ۳۱۳ نفر از افرد مبتلا به آسم انجام دادند. در این پژوهش افراد آزمون کنترل آسم و پرسشنامه کنترل آسم را تکمیل کردند و توسط دو پزشک (در ۴-۱۲هفته) ویزیت شدند. عملکرد ریه آنها اندازهگیری شد و متخصصان آسم کنترل آسم را درجه بندی کردند. نتایج این پژوهش نشان داد پایایی همسانی درونی ACT (در خط پایه) ۸۵/۰ و (در پیگیری) ۷۹/۰ بود. پایایی آزمون باز آزمون ۷۷/۰ بود. روایی ملاک با همبستگی معنادار بین نمرات ACT در خط پایه و درجه بندی متخصصان در کنترل آسم در خط پایه و(۰۰۱/۰>Pو ۵۲/۰=r) و نمرات ACQ (001/0>Pو ۸۹/۰- =r) نشان داده شد. پاسخدهی به ACT در تغییرات کنترل آسم و عملکرد ریه با همبستگی معنادار بین نمرات ACT و تغییرات در درجهبندی متخصصان (۰۰۱/. >Pو ۴۴/۰=r) نشان داده شد.طبق نتایج این پژوهش ACTیک آزمون روا، پایا و پاسخده به تغییرات کنترل آسم در طی زمان میباشد.
در این آزمون در هر سوال به بهترین موقعیت از نظر پزشکی نمره ۵ و به بدترین موقعیت از نظر پزشکی نمره ۱ تعلق میگیرد. درجه بندی نمرات (بهترین تا بدترین) ۵-۲۵ است. اگر نمره بیمار بالاتر یا مساوی ۲۰ باشد آسم بیمار در گروه خوب کنترل شده، اگر نمره بیمار ۱۶-۱۹ در گروه خوب کنترل نشده و اگر نمره بیمار پایینتر یا مساوی ۱۵ باشد در گروه خیلی ضعیف کنترل شده قرار میگیرد.
۳-۵٫ روش اجرای پژوهش
در مراحل مقدماتی این پژوهش، در ابتدا هر یک از پرسشنامهها از طریق منابع موجود در پژوهشهای ایرانی تهیه و آماده سازی شد. با توجه به اینکه بیشترین میزان مراجعه و پذیرش در بیمارستان مسیح دانشوری در استان تهران بود لذا برای اجرای پرسشنامهها این مرکز انتخاب گردید و سپس با مراکز موجود در این بیمارستان هماهنگیهای لازم برای اجرای پژوهش به عمل آمد.
انتخاب نمونهها با تشخیص و ارجاع دو نفر از پزشکان متخصص آسم و آلرژی صورت گرفت و اجرا بصورت فردی انجام شد، به این معنا که پژوهشگر بعد از ارجاع پزشک و کسب رضایت از بیماران پرسشنامهها را در اختیار آزمودنی قرار داده و در حین تکمیل پرسشنامه توسط بیمار در صورت وجود اشکال در درک و فهم آیتمها آن را رفع نموده وبعد از تکمیل آن را تحویل میگرفت.
ترتیب ارائه پرسشنامهها به این صورت بود: اطلاعات دموگرافیک، استرس ادراک شده، ابعاد کانون کنترل سلامت، خودکارآمدی آسم و آزمون کنترل آسم.
در این پژوهش ۱۰۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. به این ترتیب که در کل ۱۱۲ پرسشنامه ارائه گردید. با توجه به اینکه اجرای پرسشنامهها بصورت فردی بود،۱۲ نفر از افرادی که در حین اجرای پرسشنامه دچار اشکالاتی از قبیل عدم درک آیتمها و کمبود زمان و…میشدند قبل از شروع تحلیل دادهها از پژوهش خارج شدند و وارد فرآیند تجزیه و تحلیل نشدند.
۳-۶٫ روش تجزیه تحلیل داده ها
برای بررسی و تجزیه و تحلیل دادههای جمعآوری شده، با توجه به اهداف و فرضیههای مطرح شده در پژوهش، از روشهای آمار توصیفی (جداول فراوانی و شاخصهای مرکزی و پراکندگی)و روشهای آمار استنباطی (آزمون تحلیل رگرسیون چندگانه، از ضریب همبستگی برای یافتن رابطه بین متغیرها)استفاده گردید. دادههای حاصل از این پژوهش توسط نرم افزار SPSS تجزیه و تحلی
ل شدند.
۳-۷٫ ملاحظات اخلاقی
از آنجا که رعایت حقوق انسانی آزمودنیها یکی از مهمترین ویژگیهای پژوهشهای روانشناختی است، لذا در این پژوهش به منظور حفظ حریم خصوصی و انسانی افراد و جانبداری از حقوق آنها ملاحظات زیر صورت میگیرد و ملاکهای اخلاقی انجمن روانشناسان آمریکا و ملاکهای اخلاقی سازمان روانشناسی و مشاورهی ایران (حسینیان،۱۳۸۵) رعایت میگردد:
پژوهشگر اطلاعات لازم درباره پژوهش را در اختیار آزمودنیها قرار خواهد داد.
از تمام آزمودنیها رضایت حضور در پژوهش کسب گردید و آزمودنیها برای حضور یا عدم حضور در پژوهش اختیار تام داشتند.
پژوهشگر به آزمودنیها اعلام خواهد کرد که هر زمان که بخواهند میتوانند از شرکت در تحقیق انصراف دهند.
این آگاهی به شرکتکنندگان داده میشود که اطلاعات به دست آنها، کاملاً محرمانه نگه داشته خواهند شد و صرفاً به منظور کارهای پژوهشی مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
به منظور رعایت اصل رازداری تمامی پرسشنامهها بدون ذکر نام و با استفاده ازکد تکمیل شد و اطلاعات به صورت انحصاری نزد پژوهشگر نگهداری شد.
پژوهشگر متعهد شد با رعایت ضوابط حرفهای و بدون ذکر نام آزمونها را مورد تحلیل قرار دهد.