سیاه مشق، قالبی از خوشنویسی است که به منظور تمرین و یا نشان دادن توانایی هنرمند در خوشنویسی اجرا می شود. حروف و کلمات در این نوع خوشنویسی به سلیقهی هنرمند تکرار و ترکیب میشوند، تا تصویری زیبا با استفاده از کلمات و حروف ایجاد شود. امّا خواندن سیاه مشق نیز نیاز به تمرین دارد. بنابراین بهتر بود که یکی از سرمشقهای کتاب به صورت سیاه مشق نوشته میشد تا دانش آموز ارتباط بیشتری با این نوع نوشته پیدا کند. متن سیاه مشق میبایست در پایین آن نوشته شود تا دانش آموز به دقت و جستجو در آن ترغیب شود.
درس چهارم
معرفی: در این درس سرمشق « ادب آداب دارد» آموزش داده شده است.
هدف: “تمرین حروف درس قبل، تمرین سطر نویسی و تمرین نستعلیق تحریری”(هراتی و حاجی آقا جانی ،۱۳۶۸: ۱۴۴).
در این درس توجه دانش آموزان به محل قرار گرفتن حروف و کلمات در سطر جلب شده است. حرف آخر مقداری بالاتر از جای خود قرار گرفته تا از نظر بصری زیبا به نظر بیاید. در انتهای درس چهارم آموزش خط تحریری نیز آغاز شده است.و جملهی «ادب آداب دارد» به صورت تحریری نوشته شده است. و از دانش آموز خواسته شده که یک بار آنرا بنویسد. تمرین و تکرار در خوشنویسی از اهمیت بسیاری برخوردار است بخصوص درباره خط تحریری که باید عادات غلط نوشتن را از بین برد، به نظر میرسد تعداد کم تمرین موجب بی اثر شدن این تمرین میشود.
درس پنجم
معرفی: این درس به آموزش نوشتن حرف ن و سرمشق « نادان ادب ندارد» پرداخته است.
هدف: علاوه بر اهداف درس گذشته در کتاب روش تدریس هنر “تمرین حروف دایره ای و تمرین اتصالات ساده ی دو حرفی”(همان: ۱۴۶) نیز جزء اهداف این درس شمرده شده اند.
در درس پنجم حرف ن آموزش داده شده است( شکل شماره۳۴) امّا نقطههای راهنمای این حرف به صورت کامل نوشته نشده اند. برای مثال در کتاب خوشنویسی رشوند طرز آموزش حرف ن به این صورت است:
شکل ۳۴، شیوه ی آموزش نوشتن حرف ن(رشوند،۱۳۸۰: ۲۸)
که در این روش به خوبی فرم حروف مشخص می شود.
درس ششم
معرفی: این درس به آموزش حروف ک ه م و آموزش سرمشق « راه مردان بزرگ ادامه دارد » پرداخته است.
هدف: “تمرین چند حرف الفبا، تمرین سطر نویسی، تمرین اتصالات دو حرفی، تمرین خط تحریری”(همان: ۱۴۹).
در این درس به یک بار چند حروف آموزش داده میشود. حروف ک ه و م و اتصالات مر، بر و مه نیز در تمرین آورده میشود. به نظر می رسد حجم تمرینهای این درس از توانایی دانش آموز خارج باشد. به خاطر، آوردن سرمشق خاصی در تمرین، نویسنده چند حرف و اتصال را همزمان آموزش داده است.
درس هفتم
معرفی: در این درس با آوردن نمونههایی رعایت فاصله بین حروف آموزش داده شده است. در ادامه حرف و آموزش داده شده است.
هدف: ” آموزش فاصلهی بین حروف و کلمات در سطر و تمرین سطر نویسی “(همان: ۱۵۵).
در این درس حرف و آموزش داده شده است. در خوشنویسی مطالعهی بصری از اهمیت فراوانی برخودار است. با مطالعهی بصری است که شکل درست حروف در ذهن فراگیر حک میشود و معیاری برای سنجش خط خود و دیگران پیدا میکند. در حقیقت مطالعهی بصری یعنی بررسی اثر با چشم به دنبال کشف قوانین استفاده شده در آن. به دیگر سخن یعنی بررسی نقادانهی اثر.
سلطان علی مشهدی در این مورد نوشته است:
“حرف حرفش نکو تامل کن نی که چون بنگری تغافل کن
قوت و ضعف حرفها بنگر دار ترکیب آن به پیش نظر
در صعود و نزول او می بین تا که حظی بری ازان و از این”(کشاورز، ۱۳۵۶: ۳۷).