توپوگرافی منطقه و منابع طبیعی

اثرات درازمدت قرارگرفتن در معرض قلع عبارتند از: افسردگی، آسیب کبدی، اختلالات سیستم ایمنی، کاهش تعداد گلبولهای قرمز، و آسیب به مغز. با توجه به آسیبهای قابلتوجه ناشی از بلع و استنشاق ذرات هوابرد حاوی قلع بررسی و درک منابع تولیدکننده غبار حاوی این عنصر بسیار ضروری به نظر میرسد. فشار بخار قلع عنصری، ناچیز میباشد و نقطه جوش بالای این عنصر و سایر ترکیبات قلع معدنی نشاندهنده این مطلب است که قلع در شرایط محیطی نافرار میباشند(Cooper & Stranks., 1966). با این حال باد ممکن است ذرات هوابرد را قبل از رسوب بسته به نوع منبع گسیلکننده ذرات، خصوصیات فیزیکی، همچون اندازه و چگالی ذرات، و نیز خواص شیمیایی، برای مسافتهای طولانی حمل کند. در طول حملونقل بسته به شرایط هواشناختی، پدیده جذب نیز رخ میدهد(Senesi et al., 1999). مطالعات انجام شده در نقاط مختلف جهان نشان دهنده این واقعیت است که غلظت قلع در جو به استثنای مناطق صنعتی، بسیار اندک میباشد. این مقدار در هوای ایالتهای مختلف امریکا حدود ۸/۰ میکروگرم در مترمکعب گزارش شده است(IPCS, 1980; US EPA, 1982). قلع اتمسفری با ذرات ریزاندازههمبستگی نشان داده و بیشترین مقدار آن، در گرد و غبارهایی با اندازه یک تا سه میکرومتر یافت میشود(IPCS, 1980). مقایسه غلظت قلع در غبار خیابان و غبار خانگی نشان داده است که غلظت این عنصر در غبار خانگی بسیار بیشتر از غبار خیابان میباشد(۴۵ تا ۲۴۲ میلیگرم در کیلوگرم)(Rinehart & Yanagisaw., 1993). قلع به طور گسترده در پوشش قوطیها، به عنوان لحیم برای اتصال لولهها، در صنعت شیشهسازی، رنگ و پلاستیک و همچنین، در کشاورزی برای تولید آفتکشها استفاده میشود.
منابع اصلی قلع در غبارهای شهری در زیر آورده شده است:
سمپاشی
سایش و فرسایش پوششهای فلزی
دستگاههای الکتریکی
تعمیر و نگهداری راه آهنها
جوشکاری
ریختهگری فلزات و لحیمکاری
آنتیموان(Sb)
عدد اتمی عنصر آنتیموان ۵۱ و عدد جرمی آن ۷۵/۱۲۱ میباشد. آنتیموان در محیط طبیعی یک عنصر فرعی گوگرد دوست قوی است، که به شکل کانی سولفیدی استیبنیت و همچنین به صورت سازای بسیاری از عناصر گوگرددوست دیگر یافت میشود(مر و زائری، ۱۳۸۲).
ترافیک منبع اصلی چند عنصر آلاینده است که تحت عنوان عناصر وابسته به ترافیک(TREs) در نظر گرفته میشوند. آنتیموان نیز عنصری وابسته به ترافیک و بالقوه سمی میباشد، که نسبت به سایر عناصر مثل آرسنیک، کروم و سرب کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. انتشار آنتیموان در محیطزیست از منابع طبیعی، مانند حرکت گرد و غبار در جهت باد، فوران آتشفشانها، آتشسوزی جنگلها و منابع زیستزاد، و نیز از راه فعالیتهای انسانزاد میباشد. آنتیموان و ترکیبات آن از جمله سازاهای اجزاء طبیعی پوسته زمین هستند(Nriagu., 1990) اما قابل توجه است که بیشترین حضور آنتیموان در جو، انسانزاد میباشد. میتوان سهم عوامل انسانزاد را در حضور آنتیموان در غبار خیابان و در کل، در هوابردهای جوی ۱۰۰ تا ۲۰۰ برابر سهم انتشار آن از منابع طبیعی دانست(K.H.Wedepohl., 1995).
اعتقاد بر این است که زمانی که آنتیموان به عنوان یک ماده معلق، یا به صورت گرد و غبار در هوا منتشر میشود،به صورت Sb2O3اکسید میشود. همانطور که گفته شد، آنتیموان عنصری وابسته به ترافیک میباشد که غلظت آن بهویژه در جزء ریزاندازه با سایر عناصر وابسته به ترافیک، از جمله مس و سرب ارتباط قابل توجهی دارد. بالاترین غلظت آنتیموان درمناطق با ترافیک متوسط و بالا و از وسایل نقلیه به صورت PM10 و گرد و غبار وارد اتمسفر میشود(Smichowsk Patrica et al., 1990).
به طور کلی منابع انسانزاد فلزات سنگین در غبار خیابان را میتوان به شرح زیر فهرست کرد(Loredo et al., 2003):
ساختمانسازی
سوختن بنزین و گازوئیل در ترافیکهای سنگین
احتراق زغالسنگ و سیستمهای گرمایش خانگی
فلزات ناشی از فعالیتهای صنعتی
به طور کلی عوامل موثر در توزیع فلزات سنگین در غبار خیابان را میتوان به صورت زیر خلاصه کرد(Miguel et al., 1997):
آب و هوا، جغرافیای محل، توپوگرافی منطقه، جمعیت، شهرسازی، تراکم ترافیک، و نرخ استفاده از سوخت.
افرادی که با آنتیموان کار می کنند در اثر تنفس غبار آنتیموان دچار عوارض بالینی میشوند. در اثر تنفس هوا، نوشیدن آب و خوردن غذای حاوی آنتیموان، آنتیموان وارد بدن میشود. اما در اثر تماس پوست با خاک، غبار و آب حاوی آنتیموان، نیز آنتیموان به بدن راه مییابد. تنفس آنتیموان گازی و در ترکیب با هیدروژن، عوارض بسیاری بر روی سلامت افراد در معرض دارد. غلظت بالای آنتیموان(۱۹میلی گرم در متر مکعب) در مدت زمان طولانی باعث سوزش چشم، پوست و ریهها می شود. اگر تماس با آنتیموان برای مدت طولانی ادامه یابد، عوارض جدیتر مانند بیماریهای ریوی، مشکلات قلبی، اسهال، استفراغ و زخم معده پیش میآید.
ترکیبات آروماتیک(polycyclic Aromatic Hydrocarbons):