خرید و فروش و شعر فارسی

دی به آذر (دیباذر) یا به صورت مصحَف «دیبار»، نام روز هشتم از هر ماه شمسی است. دی از نامهای اهورامزدا است که روزهای هشتم، پانزدهم و بیست و سوم هر ماه نیز به این نام خوانده می شود و برای اینکه این سه روز با هم اشتباه نشوند، واژه «دی» را با نام روز بعد، با هم به کار می برند.
دی به آذر را روزی مبارک و خجسته، و برای خرید و فروش و مهمانی و فَصد و طلب حوایج، شایسته و برای سفر نامیمون می دانسته اند. روز هشتم از دی ماه، به علت همنامی ماه و روز، عید بوده است:
روز دی است خیز و بیار ای نگار مِی ای ترک مِی ببار که ترکی گرفت دی
(مسعود سعد: ۶۶۱)
خور روز
روز یازدهم هر ماه شمسی که به نام فرشته خورشید است به خور روز موسوم است. بنابر روایات، شیث و موسی در این روز زاده شدند. در این روز هر کس مسافرت کند غنیمت یابد و هر کس در این روز زاده شود مبارک و نیکوست. این روز در خرداد، نحس و در ماههای دیگر میانه است. روز یازدهم دی ماه، اول گاهنبار نخست است و خداوند آسمان را در این روز آفرید (بیرونی: ۲۹۶). یازدهم اسفند اول گاهنبار دوم است و در این روز آب آفریده شد.
روز خور است ای به دو رخ همچو خور تافت خور از چرخ فلک باده خور
(مسعود سعد: ۶۶۱)
ماه روز
روز دوازدهم هر ماه شمسی را به مناسب اسم ماه و فرشته نگهبان آن، ماه روز خوانده اند که روزی سبک و برگزیده است و برای شادخواری و حاجت خواستن مناسب است. به این ویژگیِ ماه روز در شعر فارسی اشاره شده است:
مــاه روز ای بــه روی خــــوب چو ماه باده لعل مشکبوی بخواه
گشت روشن چو ماه بزم که گشت نام ایــن روز مـاه و روی تو ماه
(مسعود سعد: ۶۶۲)
تیر روز
تیر نام فرشته موکل بر ستارگان است که روز سیزدهم هر ماه شمسی به نام او، تیر روز خوانده شده است و آن را روزی نحس و سنگین دانسته اند. روز سیزدهم تیر ماه به علت تقارن نام ماه و روز تیرگان نامیده می شود که جشن مهمی در آن روز برپا می شود. علت تسمیه آن را دو عامل دانسته اند: یکی تیر انداختن آرش کمانگیر و دیگر بزرگداشت مقام کاتب و دبیر، و همپایه شمردن دبیران با دهبدان و دهقانان. شاید علتِ نحسیِ تیر روز، با عدد سیزده بی ارتباط نباشد.
ای نگار تیربالا روز تیر خیز و جام باده ده بر لحن زیر
(مسعود سعد: ۶۶۲)
دی به مهر روز
دی به مهر، یا دی مهر، نام روز پانزدهم هر ماه شمسی و روزی صالح و مبارک و سَبُک تصور می شده است. دی به مهر اصلاً نام فرشته موکل بر عرش است. برخی این روز را نحس دانسته و آورده اند (المختارات فی الاختیارات) که مولود این روز قطعاً دیوانه می شود. گویند در این روز هر کس سوسن دود کند، تمام سال به فراغت گذراند و از قحطی و درویشی ایمن باشد و هر که بامداد این روز سیب بخورد و نرگس ببوید، تمام سال بی آزار باشد.
دی به مهر است مهربانی کن کز همه چیز مهربانی به
(مسعود سعد: ۶۶۲)
سروش روز
محافظت روز هفدهم ماه شمسی به سروش سپرده شده و به همین جهت به «سروش روز» نامبردار گردیده است. این روز در هر ماه فرخنده است زیرا سروش، فرشته مراقب آن، همان جبرئیل و دشمن ساحران است. این روز را برگزیده، سبک و مناسب برای دعا کردن و به آتشکده رفتن دانسته اند اما از نزاع و قرض کردن در این روز باید برحذر بود. ملک الموت در این روز آفریده شد و خداوند، آن را بر یعقوب مبارک ساخت.
روز سروش است که گوید سروش باده خور و نغمه مطرب نیوش