روابط بین‌الملل و تدوین استراتژی

ژئواکونومیک: ادوارد لوتواک (۱۹۹۰م) این مفهوم را به طور گسترده وارد علوم جغرافیایی و سیاسی کرد. در واقع ژئواکونومی از ترکیب سه عنصر جغرافیا، قدرت و اقتصاد است (حافظ نیا، ۱۳۹۳: ۳۵). در این دیدگاه مناطق از بعد توزیع منابع مولّد انرژی، با محوریت نفت و گاز مطرح شدند. مناطقی که دارای انرژی یا محل ترانزیت انرژی هستند، محور توجه قرار می گیرند. در حال حاضر، انرژی متغیری تاثیرگذار در تدوین استراتژی ها به شمار می آید(کریمی،۷۶:۱۳۹۲).
ژئوکالچر: چارچوبی که به مطالعه غیریت سازی هویتی در جهت کسب قدرت و تثبیت مرزهای سیاسی ملّی و فراملّی خود به منظورِ افزایش ضریب نفوذ در مقابله با هویت و فرهنگ رقیب و همچنین واگرایی ها و همگرایی ها ناشی از این فرآیند می پردازد (ساسانیان،۱۷:۱۳۹۱). شبکه های ژئوکالچری از منظر ماهیت ارتباطات شبکه خویشاوندی محسوب می شوند، چون بر مبنای شباهت های دینی، مذهبی و قومی سامان یافته اند. شبکه ژئوکالچری خاورمیانه با شبکه ژئوپلتیکی اش بسیار ناهمخوان است.
شبکه های متداخل و هم پوشان: شبکه های منطقه ای و جهانی از ترکیب سه شبکه متمایز ژئوپلتیک، ژئواکونومیک و ژئوکالچری با اصول و مبانی متفاوت به وجود می آیند. هر کدام از این شبکه ها نیز دارای مرزبندی خاص خود است، اما به دلیل پیوند ارتباطی با یکدیگر تداخل خواهند داشت.
پنج موج نظری روابط بین الملل
تحولات عرصه روابط بین‎ الملل منجر به تحولات نظری شده است. برای تبیین تحولات در روابط بین الملل از نظریه های سایر علوم استفاده شده است. که موج پنجم این نظریه ها از رشته ریاضیات و مهندسی برای تبیین تحولات روابط بین الملل بهره گرفته است. قاسمی تحولات نظری روابط بین الملل را در پنج موج دسته بندی کرده است:
۳۰-۱۹۲۰ ایده ئالیسم در برابر رئالیسم
۶۰-۱۹۵۰ رفتارگرایی عملی در برابر سنت گرایی
دهه ۱۹۸۰ پست مدرنیسم در برابر پوزیتویسم با تمرکز بر شناخت سیاسی
دهه ۱۹۹۰ سازه انگاری در برابر عقل گرایان
۲۰۰۱ به بعد، جدال بین تحلیل خطی/ غیرخطی و تمرکز بر شناخت شناسی و هستی شناسی
در موج نظری پنجم تئوری های سیستمی و انواع آن مد نظر است و نگاه سیستمی به موضوع نظم در روابط بین الملل با این نظریات در ارتباط است. سیستم ها بر مبناهای مختلفی تقسیم بندی می شوند که از این دسته بندی ها می توان به این موارد اشاره کرد:
سیستم های باز و بسته
سیستم های ساده و پیچیده
سیستم های خطی و غیرخطی
سیستم های مکانیکی و زیستی و…
سیستم های خطی و غیرخطی بر مبنای رفتارشان در حالت ها و وضعیت ها تقسیم بندی می شوند. سیستم غیرخطی در درون تئوری پیچیدگی مورد مطالعه قرار گرفته است. در علوم اجتماعی ایده تئوری پیچیدگی، اعتقاد به قابل ساخت یا ساختنی بودن جهان را تضعیف نمود و مفهوم و برداشتی از جهان ارائه نمود که در آن تاکید بر جریانات غیرخطی شبکه و درونی بودن حرکت می باشند. با این وجود، با پایان جنگ سرد، در روابط بین المللبه تئوری پیچیدگی توجه جدی شد و به پیچیدگی ذاتی امور جهان پی برده شد(Mayer-Kress, 1992: 4). در موج نظری پنجم جدال بر سر تحلیل خطی و غیرخطیاست و تمرکز اصلی بحث بر هستی شناسی و شناخت شناسی است که جدول ۲-۱ این جدال ها را توضیح می دهد.
جدول‏۲۱ بنیان های هستی شناختی و معرفت شناختی سیستم ها از دید پیچیدگی
بنیادهای هستی شناختی
بنیادهای معرفت شناختی
سیستم ها واحد اصلی جهان اجتماعی و طبیعی می باشند.
برداشت سیستمی در تمامی علوم و دیسیپلین ها اساسی می باشد.
سیستم ها وجود عینی دارند.
سیستم ها مستقل از مدل ها و مفهوم سازی ها و دیگر نظریه های است که سعی در تبیین آن دارند.
سیستم ها به انواع مادی و غیرمادی و ترکیبی تقسیم می شوند.

Share this post

Post navigation

You might be interested in...