آزمون کتبی عملکردی:
هر چند آزمون های کتبی یا مدادوکاغذی برای اندازه گیری بازده های یادگیری هدف های حوزه شناختی مناسب ترند با این حال در سنجش عملکرد استفاده از آزمون های کتبی نیز مفید است.اما باید دقت کرد که بین آزمون های کتبی مورداستفاده برای سنجش حوزه ی شناختی و آزمون های کتبی مورد استفاده برای سنجش عملکرد تفاوت وجود دارد.تفاوت عمده ی بین آزمون کتبی عملکردی و آزمون های کتبی این است که در آزمون کتبی عملکردی عمدتا بر کاربست دانش و مهارت در موقعیت های عملی یا شبیه سازی شده با موقعیت های عملی تاکید می شود.در این گونه آزمون های عملکردی یا بازده های پایانی یادگیری سنجش می شوند یا مراحل میانی عملکردی که برای رسیدن به بازده های مطلوب پایانی ضروری هستند،مانند استفاده درست از ابزارها و دستگاه ها. به عنوان نمونه هایی از سوال های آزمون کتبی عملکردی که در هر یک از آن ها بازده مهم یادگیری سنجش می شودبه موارد زیر توجه کنید.
دانشجوی درس اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی در توانایی های زیر سنجش می شود:
ساختن یک جدول مشخصات درس برای یک واحد آموزشی
ساختن تعدادی سوال آزمون متناسب با جدول مشخصات
ساختن یک فهرست وارسی برای ارزشیابی از یک آزمون پیشرفت تحصیلی(گرانلاند۱۹۸۸)
همچنین از دانش آموزان و دانشجویان می توان خواست تا یک نقشه آب و هوایی ،یک نمودار ستونی،طرح یک مدار برقی،طرح یک لباس،یک داستان کوتاه،یا نقشه ی یک آزمایش علمی را بسازند.در این مثال ها ،محصول یادگیری که به صورت کتبی ارائه می شود،هم نتیجه ی دانش فرد است و هم نتیجه ی مهارت او،ویک مقیاس عملکردی به دست می دهد که به خودی خود ارزشمند است و بر خلاف آزمون های غیر عملکردی،به عنوان وسیله ای برای قضاوت درباره ی یک صفت یا توانایی روانی غیر قابل مشاهده به کار نمی رود.علاوه بر موارد بالا که در آن ها محصول پایانی یا نهایی یادگیری سنجش می شوند،در بعضی مواقع می توان از آزمون های کتبی عملکردی برای سنجش مهارت ها یا فعالیت های واسطه ای نیزسود جست.برای مثال پیش از استفاده از یک دستگاه و یا ابزار خاص،مانند ریزسنج،ممکن است ضروری باشد که یادگیرندگان از روی عکس های مقیاس موقعیت های مختلف را مطالعه کنند.اگرچه توانایی خواندن مقیاس شرط کافی برای سنجش دقیق نیست اما یک شرط لازم است.در این جا آزمون کتبی برای آزمودن یادگیرندگان به صورت گروهی روش مناسبی است.علاوه بر این،آنجا که عملکرد پیچیده و دستگاه خیلی گران قیمت است نشان دادن شایستگی انجام عمل در موقعیت های آزمون کتبی از حوادثی که ممکن است دستگاه را ناقص کندجلوگیری به عمل می آورد.همچنین از آزمون های کتبی در علوم بهداشت و پزشکی نیز می توان سود جست.مثلا مهارت تشخیص و تجویز را در رابطه با بیماران فرضی می توان در دانشجویان پزشکی سنجش کرد تا اطمینان حاصل شود که بعدها در برخورد با بیماران واقعی با اشکال روبرو نمی شوند.کوتاه سخن این که آزمون عملکردی کتبی را می توان به عنوان وسیله ی سنجش اطلاعات مقدماتی فرد درباره ی کاری که انجام خواهد داد به کار بست.مثلا اطلاعات فرد از ساختار ابزاری که مورد استفاده قرار خواهد داد پیش از ان که عملا شروع به کار کردن با دستگاه بکند اندازه گیری می شود.این نوع اطلاعات به صورت کتبی و در صورت لزوم به صورت گروهی قابل سنجش است.(سیف،۱۳۸۷)
آزمون شناسایی:
منظور از آزمون شناسایی روشی است برای سنجش توانایی یادگیرنده در تشخیص ویژگی ها،محاسن،معایب و موارد استفاده ی امور مختلف.
آزمون های شناسایی انواع کاربردهای مختلفی دارند.بعضی وقت ها می توان از یادگیرنده خواست تا یک ابزار یا دستگاه را شناسایی نماید یا کار آن را توصیف کند.در موقعیت های دیگر می توان یادگیرنده را با مشکلی مواجه ساخت مانند یک اتصالی در یک دستگاه برقی،و از او خواست تا ابزارها ،وسایل،وشیوه های عملی رفع مشکل را شناسایی کند.مورد پیچیده تری از این نوع آزمون گوش دادن به یک دستگاه معیوب ،مثلا موتور یک اتوموبیل،و بعد از روی صدا شناسایی کردن علت یا علت های اشکال دستگاه است.آزمون های شناسایی هم در آموزش صنعتی کاربرد دارند ،هم در علوم زیستی،و هم در سایر رشته های علمی.برای نمونه،از دانش آموزان و دانشجویان درس زیست شناسی می توان خواست تا نمونه های جانوران مختلفی را که در اتاق آزمایش یا کلاس درس چیده شده اندشناسایی کنند،یا از دانش آموزان و دانشجویان درس شیمی می توان خواست تا وسایل و مراحل انجام یک آزمایش شیمیایی را مشخص کنند.همچنین تشخیص تلفظ درست یک کلمه ی خارجی در درس زبان خارجی و تشخیص روش درست حل یک مساله در درس ریاضی نیز مشمول آزمون های شناسایی هستند.علاوه بر این ها ،شناسایی بهترین شیوه های عملی در درس های هنر،موسیقی،تربیت بدنی،و فعالیت های حرفه ای مانند کشاورزی ،نجاری،مکانیکی و غیره ضروری هستند.از آزمون های شناسایی به عنوان وسایل سنجش غیر مستقیم عملکرد نیز می توان استفاده کرد.برای مثال انتظار می رود که یک لوله کش ماهر از یک لوله کش تازه کار اطلاعات بیشتری در رابطه با ابزارها و وسایل لوله کشی داشته باشد.بنابراین می توان از یک آزمون شناسایی برای سرلد کردن گروه بزرگی از داوطلبان این شغل استفاده کردو در مرحله اول انتخاب افراد ناوارد به کار لوله کشی را کنار گذاشت تا این که در مرحله بعد انتخاب ماهرترین افراد به وسیله آزمون های مس
تقیم سنجش عملکرد سهل تر گردد.گرالاند(۱۹۸۸)در رابطه با استفاده از آزمون های شناسایی گفته است،معمول تر ان است که از آزمون های شناسایی به عنوان یک تدبیر آموزشی برای آماده کردن دانش آموزان و دانشجویان در اجرای عمل در موقعیت های واقعی یا شبیه سازی شده استفاده شود.(سیف،۱۳۸۷)
انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده:
در آزمون شبیه سازی یا انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده از یادگیرنده خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیت های واقعی ضروری هستند.برای نمونه ،در تربیت بدنی،ضربه زدن به یک توپ خیالی،مشت بازی کردن به طور خیالی،یا انجام حرکات مختلف در شنا در بیرون از آب نمونه هایی از عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده هستند.در دروس علوم و حرفه و فن کار در آزمایشگاه یا در کارگاه به صورت عملکرد در شغل واقعی شبیه سازی شده است؛اما در بعضی موارد،دستگاهها و وسایل بخصوصی برای آموزش و آزمودن از راه انجام عملکرد شبیه سازی شده فراهم می ایند.مثلا در آموزش رانندگی پیش از ان که یادگیرنده را عهده دار راندن یک اتوموبیل واقعی بکنند او را در یک اتوموبیل که مانند اتوموبیل های واقعی شبیه سازی شده است و همه ی دستگاه های رانندگی از جمله فرمان،آینه،پدال ها و غیره را دارد قرار می دهند و از او می خواهند تا اعمال رانندگی را در این خودرو مصنوعی تمرین کند.به همین منوال،برای آموزش خلبانی نیز از دستگاه هایی که باهواپیماهای واقعی شبیه سازی شده انداستفاده می کنند.این گونه امکانات شبیه سازی شده از صدمه رسیدن یادگیرنده و دیگران در مراحل اولیه ی یادگیری جلوگیری به عمل می اورد.در نمونه های بالا انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده بیشتر برای آموزش مهارت های مختلف مانند رانندگی اتومبیل مورد استفاده قرار می گیرد.با این حال از این روش برای ارزشیابی از توانایی ها و مهارت های یادگیرندگان در انجام کارهای مختلف(فرایند یادگیری)و تولیدبازده های مطلوب(فراورده های یادگیری)نیز می توان سود جست.برای مثال ،آن جا که عملکرد دانش آموز با دانشجو در انجام آزمایش های شیمی در آزمایشگاه سنجش می شود این روش برای ارزشیابی از توانایی آموخته شده ی یادگیرنده مورد استفاده قرار می گیرد.(سیف،۱۳۸۷)
نمونه کار:
در روش نمونه کار از یادگیرنده خواسته می شود تا اعمالی را انجام دهد که معرف عملکرد واقعی مورد سنجش هستند.بدین لحاظ ،این روش نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد واقعی یادگیرنده در محیط های طبیعی است.در روش نمونه کار نمونه اعمالی که از یادگیرنده می خواهیم تا انجام دهد باید شامل عناصر مهم عملکرد کلی باشد که در شرایط کنترل شده اجرا می شود.مثالی از کاربرد روش نمونه کار در ارزشیابی از عملکرد یادگیرنده آموزش دانشجویی است.در آموزش دانشجویی از دانشجوی تربیت معلم خواسته می شودتا به عنوان نمونه با استفاده از روش خاصی که در کلاس درس روانشناسی تربیتی یا روش های آموزشی یاد گرفته است درسی را به گروهی دانش اموز آموزش دهد.(سیف،۱۳۸۷)
مراحل تهیه ازمون های عملکردی:
یکی از تفاوت های عمده ی آزمون های عملکردی با سایر آزمون ها این است که تهیه و اجرای آزمون های عملکردی وقت بیشتری لازم دارد و نمره گذاری آن ها دشوار تر است نکاتی که در زیر مورد بحث قرار می گیرند برای کاهش دادن دشواری تهیه،اجرا،و نمره گذاری آزمون ها از سایر صاحب نظران پیشنهاد شده اند.(گرانلاند،۱۹۸۸)
۱-بازده های مورد نظر عملکرد را مشخص کنید.
از میان هدف های آموزشی درس که قبلا تهیه شده و در بعد هدف جدول مشخصات قرار داده شده اند،آن هایی را برگزینید که به آزمون های عملکردی نیاز دارند هدف های قابل اندازه گیری با آزمون های مرسوم را به عهده ی همان آزمون ها واگذارید.دقت کنید که در این جا هدف های آموزشی رفتاری کامل یعنی هدف هایی که هم فعل های جمله های ان ها بر حسب عملکرد قابل اندازه گیری نوشته شده اند هم دارای شرایط عملکرد هستندو هم ملاک عملکرد دارند ،ضروری اند.بنابراین هنگام تهیه جدول مشخصات درس و نوشتن هدف های آموزشی،هدف های عملکردی را به صورت هدف های کامل رفتاری بنویسید.ملاک یا معیار عملکرد را در هدف های عملکردی می توان با توجه به یکی از این موارد زیر مشخص کرد.
الف)با توجه به دقت عملکرد
ب)با توجه به سرعت عملکرد
پ)با توجه به توالی درست مراحل
ت)با توجه به مهارت عملکرد
ث)با توجه به رعایت ایمنی
۲-موقعیت ازمون را واقع بینانه برگزینید.