عوامل اجتماعی و فرهنگی و برنامه ریزی منطقه ای

برنامه ریزی بخشی
برنامه ریزی خرد (شیعه، ۱۳۸۸: ۸۶)
تقسیم بندی های دیگری نیز برای برنامه ریزی لحاظ شده که در حوزه ی علوم مختلف جای می گیرد که عبارت است از: برنامه ریزی ملی، برنامه ریزی منطقه ای، برنامه ریزی شهری و برنامه ریزی روستایی. برنامه ریزی کاربری اراضی از جمله برنامه ریزی هایی می باشد که در بطن برنامه ریزی شهری جای می گیرد
۶-۱-۲ برنامه ریزی روستایی
هدف از برنامه ریزی روستایی، یکی شناخت و آگاهی کافی از وضع موجود روستاها از نقطه نظرهای عوامل فیزیکی مانند داده های طبیعی، وضع ساختمانی روستا، سیما و بافت روستا، تاسیسات عمومی و شبکه راهها. عوامل اجتماعی مانند نحوه زندگی، روابط بین مردم، جمعیت موجود، آشنایی با فرهنگ ها و سنت ها. عوامل اقتصادی مانند کشاورزی، صنایع روستایی، دامپروری و مانند آن می باشد. در مطالعات وضع موجود روستاها، خواه ناخواه نکات مثبت و منفی عواملی که می توانند در سطح منطقه به توسعه و گسترش منطقه ایی منجر شوند، با توجه به آنچه که در سطح روستاها از نظر نیروی انسانی، امکان استفاده از منابع موجود و چگونگی کاهش محدودیت ها وجود دارند، بررسی می شوند.
مسلماً هیچگونه برنامه ریزی و طراحی نمی تواند به مرحله اجرا درآید و یا اگر به مرحله اجرا درآید، نمی تواند بازده خوبی داشته باشد، مگر آنکه با خصوصیات و استعدادهای جمعیت و عوامل اجتماعی و فرهنگی آنها هماهنگ باشد. شناخت نیازهای جمعیت، کوشش در حل مسائل و مرتفع ساختن کمبودها، از جمله مواردی است که برنامه ریزان را در جهت شکوفا نمودن استعدادها، اقتصاد کشاورزی، زندگی روستایی و نظایر آن یاری می دهد. برنامه ریزی روستایی از بررسی امکانات فیزیکی و مطالعه خصوصیات طبیعی و اقلیمی، نوع معماری، مسکن، راه و نظایر آن مایه می گیرد. بررسی قدمت نوع مصالح ساختمانی در روستا و رابطه آنها با خطرات ناشی از سیل و زلزله، نحوه استفاده از واحدهای مسکونی در رابطه با سنت روستانشینی، نوع معماری و تیپولوژی مسکن، روشهایی که انسانها برای مقابله با عوامل نامساعد طبیعی بوجود آورده اند. نوع راهها و معابر روستا در ارتباط با تراکم واحدهای مسکونی، عوامل ارتباطی در رابطه با مبادله کالا بین منطقه و روستا از جمله عواملی است که حتماً در برنامه ریزی روستایی بایستی با دقت مورد مطالعه و مورد نظر قرار گیرند. عامل مهم دیگر که در برنامه ریزی روستایی مدنظر است، اقتصاد روستامی باشد. هدف از مطالعات کشاورزی و دامپروری بیشتر به منظور تعمیق هر چه بهتر در زمینه راه حلهایی است که بر تولیدات زراعی و دامی و صنایع روستایی تاثیر می گذارند. بطورکلی، برنامه ریزی روستایی بیشتر به منظور رسیدن به اهدافی است که در آن بتوان شالوده و اساس یک جامعه روستایی مناسب را در قالب منطقه ای به نحوی مطلوب، پایه گذاری کرد.
۷-۱-۲ مدیریت
مدیریت عبارت از فرایند، فعالیت یا مطالعه ی مربوط به وظیفه ای است مبتنی بر کسب اطمینان از این که تعدادی فعالیت متفاوت، به نحوی در حال اجراست که منجر به دست یابی به هدفی معین می گردد. به ویژه وظیفه ای است مبتنی بر ایجاد و حفظ شرایطی که طی آن هدف های مطلوب از طریق کوشش های مشترک گروهی از افراد (شامل کسی که به کار مدیریت می پردازد) حاصل می گردد. همچنین عبارت است از افراد درون سازمان که در وهله ی نخست به اداره ی فعالیت های آن سازمان می پردازند. (برک پور و اسدی، ۱۳۸۸: ۷۳)
فرایند مدیریت پنج وظیفه ی اساسی یا فعالیت را در بر می گیرد : برنامه ریزی، سازماندهی، مدیریت منابع انسانی، رهبری و کنترل. هریک از این وظیفه ها با وظیفه های دیگر در ارتباطند و به طریقی هماهنگ با الگویی چرخه ای و مداوم، همیشه با هدف دستیابی به نتیجه ها عمل می کنند. (مانتانا، ۱۳۷۸ : ۱)
۸-۱-۲ مدیریت روستایی :
مدیریت روستایی، بر ظرفیتهای جوامع محلی، با اداره دقیق مکان و بهره برداری از منابع آن متکی است. در مقطع کنونی با جهانی شدن ارتباطات و تمرکز سرمایهها، کارکرد دقیق توسعه روستایی و محلی، مبارزه در مقابل احساسات نومیدی و فردگرایی است. مجموعه مدیریت باید با ارائه راهکارهای مفید و ابتکار در عمل برای سازندگی سرزمین تلاش کند مدیریت محلی باید درک توسعه محلی، بروز ابتکارها، جمعگرایی و مشارکت در امور را آموزش دهد. یک مدیریت محلی کارآ، فکر کردن در محیط را میپروراند و عامل تحلیل مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی فضاهای روستایی میشود. مدیریت جدید روستایی افزون بر ایجاد توسعه محلی عمل کردن را میآموزد و تمامی این موارد با توانمندیهای جمعی میسر می گردد. مدیریت همراه با استفاده از روشهای علمی و صلاحیتدار در تطابق با محیط زیست اقتصادی، به طور مستمر در تغییر و نوآوری است. این روش مدیریتی مدام در جستجوی کسب قدرت و جایگاه برای جوامع محلی است تا یک نظم اجتماعی جدید را برای روستاها ایجاد نماید و تقسیم بسیار عادلانه قدرت و منافع توسعه در محل فراهم گردد. در چنین مدیریتی استثناطلبی پذیرفته نمیشود زیرا مدیریت دارای یک مفهوم سازندگی است .بنابراین در برنامهریزیهای توسعه روستایی باید به مدیریت نوین روستایی برای نوسازی روستایی توجه داشت زیرا از این طریق میتوان شناخت لازم برای برنامهریزی توسعه و اجرای آن در محیط روستا را عملی کرد.
به طور کلی منظور از مدیریت روستایی  تشکیلاتی است که به دنبال تصویب «قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران» در سال ۱۳۷۵ و نیز «ق
انون تأسیس دهیار
های خودکفا در روستاهای کشور» در سال ۱۳۷۷ در عرصه مدیریت روستایی کشور به وجود آمده است. طبق قانون، شورا به عنوان نهاد تصمیمگیر، برنامهریز و سیاستگذار و دهیاری به عنوان بازوی اجرایی شورا و مسوول اجرای امور روستا شناخته شده است.
تأسیس این دو نهاد عمومی غیردولتی نشانهای از حرکت به سوی اجرای «نظام نوین مدیریت در روستاها» است که میتواند تحول شگرفی در فرایند توسعه مدیریت روستایی ایجاد نماید. جایگاه مناسب قانونی دهیاری و قابلیت ها و کارکردهای متعدد و متنوع آن باعث شده که در برنامه چهارم توسعه، واگذاری برخی از وظایف دستگاه های اجرایی به عهده دهیاری ها نیز پیش بینی شود. دهیاری ها به عنوان یک نهاد محلی، رابط میان نهادهای دولتی و مردمی، بازوی اجرایی شوراهای اسلامی در نظام مدیریت نوین روستایی، ارائه کننده بسیاری از خدمات و تسهیلات عمومی و رفاهی، تقویت کننده روند توسعه اجتماعی و فرهنگی، بسترساز شهرهای آینده و کنترل کننده روند مهاجرت از روستا به شهرها، حافظ امکانات زیربنایی احداث شده در نواحی روستایی و تقویت کننده روند توسعه کشاورزی می باشند.
بدین ترتیب با توجه به تغییر و تحولات کنونی در نظام مدیریت روستایی، در مباحث نوین مدیریت روستایی پنج نکته زیر اساسی بشمار میرود:
۱٫  ایجاد ساختار مناسب برای ورود به مبحث جایگاه و نقش مدیریت روستایی که در مباحث علمی مدیریت، به عنوان سازماندهی روستایی شناخته می شود؛
۲٫  تفکیک مقوله مدیریت روستایی به حداقل تعداد واحدها و مباحث و تعریف دقیق آنها به شیوه ای که بتواند به کارشناسان در بهره گیری کامل از دانش موجود یاری رساند؛
۳٫  تأکید بر بهره گیری کامل از مباحث مدیریتی که کارایی آنها در موارد دیگر به اثبات رسیده است؛
۴٫  بهره گیری از فنون تصمیم سازی به شیوه هایی که مشوق پذیرش آنها در الزامات فعالیت در محیطهای روستایی باشد؛
۵٫  بیان دستاوردهای علمی و آموزشی مدیریت روستایی به زبان ساده و قابل فهم برای روستاییان.
۹-۱-۲ کاربری زمین
کاربری زمین، جنبه های فضایی همه ی فعالیت های انسانی را در روی زمین برای رفع نیازهای مادی و فرهنگی او نشان می دهد. (شکویی، ۱۳۸۰: ۲۵۳) کاربری زمین – Land Use – یا کاربری اراضی و یا نحوه ی استفاده از اراضی، عبارت است از بررسی نوع استفاده از زمین به نسبت انواع فعالیت های مختلف اعم از بهداشتی، درمانی، مسکونی، اداری و تجاری. (شیعه، ۱۳۸۸: ۸)کاربری زمین عبارت است از شناخت وضع موجود پراکندگی انواع فعالیت های شهری مانند مسکونی، درمانی، معابر، آموزشی، تجاری، اداری، ورزشی و … تعیین نسبت هریک از کاربری ها از کل مساحت شهر و این که هریک از فعالیت ها در چه مقیاس و اندازه و به چه صورت در سطح شهر پراکنده شده اند، رابطه ی آن ها با یکدیگر چیست و تا چه حد این ارتباطات منطقی و صحیح است. (رضویان، ۱۳۸۱: ۳۳)
۱۰-۱-۲ برنامه ریزی کاربری اراضی
برنامه ریزی کاربری اراضی، علم تقسیم زمین و مکان برای کاربردها و مصارف مختلف زندگی است که به منظور استفاده ی موثر از زمین و انتظام فضایی مناسب و کارا صورت می گیرد. در این برنامه ریزی تلاش می شود که الگوهای اراضی به صورت علمی مشخص شود و مکان یابی فعالیت های مختلف در انطباق و هماهنگی با یکدیگر و سیستم های شهری قرار گیرد. ( زیاری، ۱۳۷۸: ۱۲۵) برنامه ریزی کاربری اراضی ، مجموعه ای از فعالیت های هدفمند است که محیط مصنوع را سامان می بخشد و در حد مقدور، خواسته ها و نیازهای جوامع را در استفاده از اراضی فراهم می آورد. (پورمحمدی، ۱۳۸۷: ۳) برنامه ریزی کاربری اراضی، ساماندهی مکانی و فضایی فعالیت ها و عملکردها بر اساس خواست ها و نیازهای جامعه ی بشری است و هسته ی اصلی برنامه ریزی شهری را تشکیل می دهد. (سعیدنیا، ۱۳۷۸: ۱۳) برنامه ریزی کاربری زمین، علم تقسیم زمین و مکان برای کاربردها و مصارف مختلف زندگی می باشد. هدف اصلی و اساسی برنامه ریزی کاربری زمین، استفاده ی به جا و مناسب و در نهایت آماده سازی زمین جهت مصارف مختلف شهری است. در واقع برنامه ریزی کاربری زمین « مدیریت خردمندانه فضا به منظور بهینه سازی الگوی توزیع فعالیت های انسان» است. (رضویان، ۱۳۸۱: ۱۴)
۱۱-۱-۲ آماده سازی زمین:
مجموعه فعالیتهائی است هماهنگ و ضروری در اراضی متعلق به سازمان زمین شهری که به منظور ایجاد امکان بهره برداری از اراضی که جهت احداث واحدهای مسکونی و تاسیسات وابسته به آنها و رفع نیازهای عمومی صورت می گیرد و عمدتا بر حسب ضرورت، شامل تسطیح زمین، ایجاد شبکه های عبور و مرور ، شبکه های آبرسانی و فاضلاب، برق، مخابرات، و غیره می باشد. (شیعه، ۱۳۸۱ ،۴)
۱۲-۱-۲ سرانه زمین :