آن ترازوی سخن سخته کرد بختوران را به سخن بخته کرد
(کلیات ،۱۳۸۱: ۳۱-۳۲)
۴-۱-۲ صفات جلالیه یا سلبیه خداوند:
صفات جلالیه یا سلبیه خداوند صفاتی است که مسلوب از جلالتمندی ذات باری تعالی است این صفت یعنی اینکه خداوند مستغنی و بی نیاز از زمان و مکان و جهت است .در قرآن مجید بدین صفات جلالیه اشارت شده است و ذات اقدس خداوند از داشتن آن ها مبرا گردیده است: « لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ »( شوروی/ ۱۱) « سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ »(زمر/۴) « لا شَریکَ لَهُ »(انعام/۱۶۳)در آثار حکیم نظامی ضمن اشاره به صفات ثبوتیه پروردگار به صفات سلبیه او نیز توجه کامل شده است .
۴-۱-۲-۱ بی نیازی از جا و مکان:
دیدن او بی عرض و جوهر است کز عرض و جوهر ان سوتر است
(کلیات،۱۳۸۱: ۱۹)
چو پایان پذیرد حد کائنات نماند در اندیشه دیگر جهات
نیاندیشد اندیشه افزون از این تو هستی نه این بلکه بیرون از این
(کلیات،۱۳۸۱: ۸۳۹-۸۴۳)
۴-۱-۲-۲ درباره مرئی نبودن آفریدگار:
خداوندی که چون نامش بخوانی نیابی در جوابش “لن ترانی”
مبرا حکمش از زودی و دیر منزه ذاتش از بالا و زیری
(کلیات،۱۳۸۱: ۱۲۱)
۴-۱-۳-۳ یکتایی و بی نظیری خداوند:
تعالی الله یکی بی مثل و مانند که خوانندش خداوندان خداوند
خداوندیش با کس مشترک نیست همه حمال فرمانیم و شک نیست
(کلیات ،۱۳۸۱: ۱۲۱-۱۲۲)
راه تو به نور لا یزالی از شرک و شریک هر دو خالی
(کلیات ،۱۳۸۱: ۴۲۷)
علاوه بر صفات ثبوتیه و سلبیه که بدان ها اشارت شد خداوند را صفات دیگری هم است مثل عظیم ˛قوی ˛حکیم غنی˛ کبیر˛ رفیع˛حق˛ مجید˛ رشید و هزاران صفات دیگر که هم در قر آن به آن اشاره شده و هم در ابیات نظامی می توان یافت چون این شاعر پیوند نا گسستنی با قرآن و پروردگارش دارد
۴-۲ معراج در خمسه نظامی
«معراج یعنی نردبان، پلکان، آنچه به وسیله آن بالا روند»(عمید،۱۳۸۵: ۱۱۳۸) یا به عبارتی بهتر، معراج یعنی سر به فلک کشیدن و از خاک سوی افلاک شدن است.. معراج، بزرگ ترین فضیلت و بالاترین کمال و معجزه ای است که نصیب هیچ پیامبری نشد. تنها عیسی از میان پیامبران، به فلک چهارم رسید. در صورتی که پیامبر برای رسیدن به فلک نهم، بر افلاک محیط شد و برقع افلاک را درید