مجتمع های مسکونی و معماری ایرانی

نقشه ۱۱: :سایت پلان ۱۱۸
نقشه ۱۲: مرحل قرارکیری تیپ پلانها در سایت ۱۱۹
نقشه ۱۳: دید پرنده از سایت ۱۱۹

چکیده
با وجود اینکه در حال حاضر چند دهه از طراحی و احداث مجتمع های مسکونی میگذرد هنوز هم به دلیل عدم تطابق آنها با فرهنگ جامعه ما، علاوه برکاستیهایی که در این قبیل بناها به چشم میخورد، تأثیرات نامطلوبی بر زندگی انسان جامعه داشته و دارد.
از سوی دیگر، در این رساله نگاهی به موضوع نور به لحاظ کیفی شده است. نور در زندگی انسان عنصری ضروری به شمار می رود. در این مقوله معماران نیز، چون بسیاری متخصصان دیگر، حتی به مدد تجربه یا شهود، از پیشبینی صحیح رفتارهای مبتنی بر این نیاز باز میمانند. در نتیجه، تعامل آثار معماری با نور در بسیاری از موارد نه به اختیار و تدبیر معمار، بلکه نتیجه اتفاقی و حاصل حضور همیشگی و ناگزیر نور است.
تحقیقات نشان داده است که یک نیاز درونی وجود دارد که همه موجودات زنده را به سمت نور هدایت میکند، این نیاز در انسان منشاء رفتارهای متعددی است که بسیاری از آنها ناشی از آثار بصری نور نیستند، بنابراین در جایگاه یک معمار اگر نور را تنها یک واسطه برای رویت محیط و موضوعات بدانیم، فرصتهای فراوان تأثیرگذاری بر ادراک مخاطبین خود را از دست دادهایم، و بسیاری از آثار معماری معاصر شاهدی هستند بر این که با وضع موجود، بسیاری از آثار نور، و طیفی از قابلیتهای مثبت آن غافل مانده است.
این ایراد از یک سو نتیجه هراس جامعه معماری از وارد کردن پیچیدگیهای دانش موجود در این زمینه به مراحل نخست طراحی است، و از سوی دیگر ناشی از فقدان کلید واژههای روشن و قواعدی ساده است که حضور نور را در طرح ابتدایی یک اثر معماری میسر نماید.
پژوهش حاضر به بررسی حضور کیفی نور پرداخته و با استفاده از فضای باز، پوشیده، بسته در مجتمع مسکونی و با الگو برداری از معماری سنتی یزد و معاصرسازی آن، به طراحی مجتمع مسکونی پرداخته است..
کلمات کلیدی: نور، کیفیت نور، مجتمع مسکونی.
فصل اول:
طرح تحقیق
۱-۱-مقدمه
از آنجا که خانه اولین مکان زندگی است، هدف اصلی یک معمار این بوده است که به انسانها یک تجربه معمارانه که فکر و روح آنها را غنی میکند، تقدیم کند. این ایده و فکری بسیار مهم است که باید همیشه در سر داشته باشیم، خصوصاً هنگامیکه خانهای میسازیم. خانه از جسم انسان حفاظت میکند که آن نیز بهنوبه خود در برگیرنده روح و روان میباشد. خانه باید باعث امنیت و تقویت همزمان جسم و روح گردد که از آن صحبت کردهایم. از آنجا که کالبد باید خود را با روان درون خود، راحت احساس کند، یک بنا نیز باید برایمان راحتی و حفاظت را تأمین کند و همچنین فضاهایی برای فکر کردن و تعمق و نیایش ارائه نماید؛ فضاهایی برای یک تفکر واقعی در مورد رابطه فرد با دنیا. در این بین توجه به نور درخانه چه بهلحاظ کیفی و چه کمی قرنهاست که دغدغه معماران بوده است.
هیچ نماد و مظهری مانند نور به وحدت الهی نزدیک نیست. بدین جهت است که معمار ایرانی میکوشد تا در آنچه میآفریند از عنصر نور تا آنجا که امکان داشت استفاده کند. از طرفی همگی میدانیم که معماری ایرانی، مدیون آفتاب آن است. معمار ایرانی میکوشد فضایی در دل بنا خلق کند ویژه مرتبط کردن مؤمن با خداوند در نتیجه، تعامل آثار معماری با نور در بسیاری از موارد نه به اختیار و تدبیر معمار، بلکه نتیجه اتفاقی وحاصل حضور همیشگی و ناگزیر نور است. هنر اسلامی حضور نور را اساساً به عنوان تمثیلی از جلوه وجود مطلق بکار میگیرد. یعنی هر قدر به نور یعنی حضرت نورالانوار نزدیکتر شویم، نور خالصتر و شفافتری حاصل میشود. پس تجرد از ماده به معنای حرکت و عروج به سمت منبع عروج و نور هستی و دوری گزیدن از نازلترین درجه وجود و سایههای نور است «از این منظر نور به عنوان مظهر و نماد وجود در فضای معماری اسلامی تلقی میشود و آیینهکاری و بهرهگیری از موزاییکها یا رنگ درخشنده طلایی و فیروزهای برای گنبدها و تزیین مقرنسها و نقوش، بیانی از جلوهگری نور است و این کار چونان کیمیاگری کردن است.
در معماری اسلامی ماده سنگین و بی شکل با تبدیل به طرحهای تزیینی و اشکال مقرنس و مشبک گویی به اشیایی ماورایی بدل شدهاند. دیگر ماده اتاقها سنگ وآجر نیستد، بلکه بصورت اسرار آمیزی از خود نور ساطع میکنند و خلاصه کلام کار معماری کم کردن ماده و افزایش فضا است و خود به خود انسان مؤمن را متذکر آیهی«الله نور السماوات و الارض» میشوند.
تحقیقات نشان داده است که به شکل غریزی نیازی در همه موجودات زنده وجود دارد که همه ی موجودات را به سمت “نور” هدایت میکند، این نیاز به نور و روشنایی در انسان منشاء رفتارهای متعددی است که بسیاری از آنها ناشی از آثار بصری نور است.
تا کنون در طراحی بناها بیشتر روش کمی نور به کار رفته است. در پی آن هستیم که با پیدا کردن ارتباط کمی و کیفی نور محیطی راحت برای زندگی افراد را فراهم کنیم. رفع موانع ورود نور به مراحل نخست طراحی، تنها به مدد جستجویی هدفمند برای کشف کلید واژگان روشن و قانونمندیهای ساده در همه آثار نور، بصری و غیر بصری، مسیر میشد.
۱ -۲- طرح مسأله
«زیبایی و شکوه یک بنا بیش از آنکه معطوف به حظّ بصری از آن باشد، متکی به توان آن در ایجاد زنجیرهای از مکاشفهها در ذهن انسان است». جان راسکین
همان طور که میدانیم نور برای انسان نیازی است پیچیده که همه آثار رفتاری آن مورد بررسی قرار نگرفته است. در این زمینه معماران، حتی به مدد تجربه و شهود از پیش بینی صحیح رفتارهای مبتنی براین نیاز باز میمانند.