مناسبات شهر و روستا و فعالیتهای اقتصادی

ماخذ: مطالعات میدانی پژوهشگر، ۱۳۹۳
۱-۳-۴- باغداری:
محصولات غالب باغی با توجه به مطالعات میدانی انجام شده در سطح خانوار شامل خرما، انار، انگور، هلو، انجیر، سیب محلی میباشد. میانگین برداشت تولیدات باغی خانوارها مطابق جدول ۶-۴؛ خرما ۶۵۰۰ کیلوگرم(سهم فروش ۶۳۰۰)، انار دانه ۱/۱۹ کیلوگرم(سهم فروش ۲/۱۷)، انار ۳۲ کیلوگرم (سهم فروش ۲۸)، هلو ۱۱/۲۲ کیلوگرم (سهم فروش ۲/۱۸) ، انگور ۸۶/۲۰ کیلوگرم(سهم فروش ۳/۱۷)، انجیر ۱۶/۴۸ کیلوگرم (سهم فروش ۴/۴۵) و سیب محلی ۷۸/۱۵ کیلوگرم (سهم فروش ۶/۱۲) است. بنابراین محصول غالب باغی طبق اطلاعات، محصول خرما میباشد.
جدول ۶-۴: میانگین برداشت تولیدات زراعی خانوارهای نمونه
شرح حجم تولیدات باغی به کیلوگرم
خرما سهم فروش اناردانه سهم فروش انار سهم فروش هلو سهم فروش انگور سهم فروش انجیر سهم فروش سیب محلی سهم فروش
خانوار نمونه ۶۵۰۰ ۶۳۰۰ ۱/۱۹ ۲/۱۷ ۳۲ ۲۸ ۱۱/۲۲ ۲/۱۸ ۸۶/۲۰ ۳/۱۷ ۱۶/۴۸ ۴/۴۵ ۷۸/۱۵ ۶/۱۲
ماخذ: مطالعات میدانی پژوهشگر، ۱۳۹۳
۱-۳-۴- دامداری:
بررسی تعداد، نوع دام، تولیدات و فرآوردههای دامی منطقه مورد مطالعه در کنار وضعیت زراعت و باغی تا حدودی میتواند ما را به درک بهتر و کاملتری از وضعیت روابط و مناسبات اقتصادی و تولیدی بین شهر و روستا برساند. مطالعات انجام شده نشان میدهد که بیشترین و رایجترین انواع دام سبک گوسفند و بز و دام سنگین از نوع گاوهای محلی است. میانگین دارایی دامهای سبک خانوارهای نمونه با ۳/۲۶ راس گوسفند، بره و قوچ؛ ۳۲/۹ راس بز و بزغاله و دام سنگین از نوع گاوهای شیری محلی ۵/۲ راس برای هر خانوار میباشد.
جدول ۷-۴: میانگین تعداد دام خانوارهای نمونه
شرح میانگین تعداد دام سبک و سنگین
گوسفند و بره گوسفند و بره گوسفند و بره
خانوارهای نمونه ۳/۲۶ ۳۲/۹ ۵/۲
ماخذ: مطالعات میدانی پژوهشگر، ۱۳۹۳
در محدوده مورد مطالعه بیشتر محصولاتی که از شیر تولید میشود مثل کشک تا خود شیر به فروش میرسد اما با توجه به اینکه در محدوده مانند سوران و ایرانشهر ایستگاه جمعآوری شیر وجود ندارد بیشتر روستائیانی که شیر را میفروشند به صورت روزانه به شهر آمده و شیر خود را در آنجا به فروش میرسانند.
۴-۴- روابط شهر و روستا بر اساس کارکردهای وضع موجود:
نوع و دامنه روابط شهر و روستا به اشکال مختلف بر شکلپذیری فضاهای سکونتگاهی شهری و روستایی اثرگذار است. شکل گیری و تحول فضاهای جغرافیایی تحت تاثیر روابط و مناسبات میان فضاها قرار میگیرد. تجزیه و تحلیل فرایند مناسبات فضای جغرافیایی به درک شیوههای سازمانبندی در فضا منتهی میشود. مناسبات شهر و روستا از جمله عواملی هستند که تحت کنترل نظامهای خاص اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ماهیتهای مختلفی دارند. درک فرایند شهرگرایی و بررسی عوامل ضعف بنیانهای اقتصادی و تولیدی روستاها نیازمند شناخت همه جانبه از فرایند شکلگیری و تحولات فضاهای جغرافیایی است. روابط شهر و روستا تحت تاثیر ویژگیها و کارکردهای این دو فضا در طول زمان متغیر است. اشتغال و وضعیت اقتصادی، روابط مالکیت و کنشهای متقابل حاصل از این روابط و دوگانگی شهر و روستا از حیث نمادهای ظاهری توسعه از جمله عوامل موثر بر نحوه شکلگیری و دامنه روابط شهر و روستا محسوب میشوند. افزایش جمعیت و پیامدهای آن( بیکاری، عدم وجود امکانات شغلی)، عدم جذب و نگهداری جمعیت به دلیل محدودیتهای تولیدی ناشی از شیوههای سنتی بهرهبرداری در بخشهای تولیدی روستایی، فقدان سرمایه انسانی لازم جهت استفاده مناسب از سرمایههای فیزیکی و از همه مهمتر جلوهها و جاذبههای شهری ناشی از روند مدرنیزاسیون موجبات تشدید ناپایداری سکونتگاههای روستایی و افزایش مهاجرتها و نهایتا تخلیه روستاها از جمعیت و فعالیت را فراهم میآورد.
۱-۴-۴- روابط اقتصادی شهر و روستا:
روابط اقتصادی از تفاوتهای بنیادی اقتصادی و ساخت اقتصادی فضای شهری و روستایی به وجود میآید. فعالیتهای اقتصادی در روستاها عمدتا در بخش کشاورزی و صنایع کوچک خانگی تمرکز یافته در حالی که فعالیتهای اقتصادی شهر مبتنی بر صنعت، تجارت و خدمات متمرکز است. در گذشته استقرار و کارکرد سکونتگاههای روستایی، قالبی از امکانات زیستی هر منطقه بود و از این رو به دلیل خودمصرفی بودن و ضعف ارتباط میان شهر و روستا، استقرار فضایی سکونتگاهها از یک ساختار فضایی به هم پیوسته و منطقی تبعیت نمیکرد. اگر سکونتگاههای روستایی را به عنوان یک ساختار فضایی مورد نظر قرار دهیم ارتباط عملکردی و پیوند آن با سایر فضاهای جغرافیایی بر مبنای مناسبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی شکل میگیرد.
در حوزه عملکردها و عناصر برقراری ارتباط شهر و روستا، نظام تولیدی و فرایند مبادله مازاد محصولات از اهمیت ویژهای برخوردار است. روابط شهر و روستا در عرصه اقتصادی در محدوده مورد مطالعه را میتوان در دو مقوله اساسی، روابط و مناسبات تولیدی و نظام مبادله تولیدات کشاورزی طبقهبندی نمود.
۱-۱-۴-۴- روابط و مناسبات تولیدی:
یکی از مهمترین جنبههای روابط و مناسبات تولیدی، نحوه و شکل روابط مالکیت و نظام بهرهبرداری است. اشتغال در زراعت و باغداری ناحیه مورد مطالعه و میزان تولیدات زراعی و باغی در کنار میزان و نوع مالکیتها نشان دهنده این است که ساختار خرده مالکی و دهقانی خرد حاکمیت دارد. به گونهای که از کل اراضی زراعی آبی و دیم در اخ
تیار خانوارهای نمونه، حدود ۹/۵۲ درصد خانوارها کمتر از ۱ هکتار، ۹/۳۳ درصد ۱ تا ۲ هکتا
ر، ۹/۷ درصد ۲ تا ۳ هکتار و ۳/۵ درصد بالای ۳ هکتار زمین مساحت دارد. از کل اراضی باغی در اختیار خانوارهای نمونه، حدود ۱/۵۷ درصد خانوارها کمتر از ۱ هکتار، ۱/۲۷ درصد ۱ تا ۲ هکتار، ۸/۱۱ درصد ۲ تا ۳ هکتار و ۹/۳ درصد بالای ۳ هکتار مساحت دارد. با توجه به اینکه در ارتباط با اراضی زراعی حدود ۳/۸۱ درصد خانوارها زمین زراعی به انها به ارث رسیده است و فقط ۷/۱۸ درصد خانوارها زمین زراعی خود را خریداری کردهاند. در ارتباط اراضی باغی حدود ۲/۸۸ درصد به شکل ارث و ۸/۱۱ درصد زمینشان را خریداری نمودهاند. پس یکی از دلایل اصلی کوچک و قطعه قطعه بودن اراضی در محدوده مورد مطالعه ارث میباشد که یکی از عومل بهرهدهی پایین زمینهای کشاورزی است.
نتایج حاصل از مطالعات میدانی در محدوده مورد نظر نشان میدهد ۵/۸۹ درصد دارای مالکیت خصوصی بوده و تنها ۵/۱۰ درصد مالکیت اربابی غایب از ده وجود دارد. مالکیت دولتی و تعاونی در هیچ یک از روستاهای نمونه وجود نداشته و تمامی اراضی یا به صورت خرده مالکی خصوصی و یا مالکیت غایب شهری است که این اراضی مالکین یا توسط خود مالک یا توسط روستائیان خرده مالک یا کارگر اداره میشود و در نهایت در زمان برداشت بر اساس توافق محصول میان آنها تقسیم میشود.
جدول ۸-۴: مقدار زمین زراعی و باغی در اختیار خانوارهای نمونه و نوع مالکیت آنها
شرح مساحت زمینهای زراعی و باغی خانوارهای نمونه شیوه بهرهبرداری

Share this post

Post navigation

You might be interested in...