پایان نامه ارشد رایگان درباره استان کرمانشاه، استان کرمان، استان همدان، شهرستان صحنه

مینماید. تغییرات مطلق درجه حرارت این حوضه از ۵/۲۹- تا ۴۷ درجه سانتیگراد و معدل روزانه آن ۲/۱۴ درجه سیلسیوس در محل ایستگاه پلچهر محاسبه شده است [۳۰]. رودخانه گاماسیاب زهکش طبیعی این حوضه بوده که جریانات حاصل از حوضه آبریز آن به رودخانه سیمره تخلیه میشود. حوضه آبریز آن عمدتا در استان کرمانشاه و سرچشمه آن در استان همدان قرار دارد که شهرهای اصلی آن شامل: ملایر، نهاوند، تویسرکان، سنقر، اسدآباد، کنگاور، صحنه و هرسین است. این حوضه در مرز کرمانشاه خود شامل دشتهای هرسین-بیستون، دینور، میانراهان، سنقر، صحنه و گنگاور میباشد. در جدول ۳-۱ مشخصات دشتهای حوضه بیان شده است.
۳-۳ حوضه رودخانه
رودخانه گاماسیاب یکی از شاخه های اصلی و پرآب رودخانه بزرگ کرخه است. این رودخانه خود از به هم پیوستن رودخانه و سرشاخه های متعددی تشکیل شده است. طرح شماتیک حوضه و رودخانهها و همچنین محل ایستگاه ها در شکل ۳-۲ نمایش داده شده است. که در ذیل به معرفی شاخه های اصلی این رودخانه می پردازیم:
جدول شمار۳-۱ مشخصات فیزیوگرافی دشت های مطالعاتی رودخانه گاماسیاب
نام زیرحوضه
مساحت (کیلومترمربع)
محیط (کیلومتر)
ارتفاع
شیب متوسط

کوه
دشت
کل

حداقل
حداکثر
میانگین

هرسین بیستون
۴۳۲
۳/۲۵۲
۲/۶۸۴
۹/۱۴۰
۱۲۶۲
۳۳۳۲
۱۶۰۶
۷/۱۸
دینور
۸/۴۰۵
۵/۷۵
۷/۴۸۱
۸/۱۰۹
۱۲۷۴
۳۱۳۸
۱۹۰۰
۳۴
میانراهان
۱/۹۶۹
۲۰۱
۱/۱۱۷۰
۴/۲۳۲
۱۳۲۸
۳۳۰۴
۱۸۶۸
۴/۲۵
سنقر
۳/۳۲۷
۷/۲۱۲
۵۴۰
۹/۱۲۴
۱۵۳۱
۳۱۴۹
۷/۱۸۶۹
۲/۱۵
صحنه
۹/۵۵۳
۶/۱۴۸
۵/۷۰۲
۹/۱۳۱
۱۲۷۹
۳۱۷۶
۷/۱۶۹۳
۷/۲۲
کنگاور
۴/۶۷۱
۶/۴۱۱
۱۰۸۳
۷/۱۸۵
۱۳۹۹
۳۴۲۹
۱۷۴۹
۵/۱۵

۳-۳-۱ رودخانه گاماسیاب
رودخانه گاماسیاب از دامنه جنوبی کوه الوند یعنی سرچشمه شاخه های قلقل رود و خرم رود و دامنه شمالی کوه گرین واقع در شمال بروجرد سرچشمه میگیرد. شاخه اصلی آن با نام گاماسیاب از دامنه شمالی کوه گرین با ارتفاع ۳۶۲۳ متر سر چشمه گرفته که پس از مشروب کردن دشت نهاوند در محلی به نام امین آباد با رودخانه هرم آباد (رودخانه ملایر) که در شهرستان ملایر جاری است تلاقی مییابد و در روستای گردیان به قلقل رود که از دره گشانی و سنجوزان واقع در دامنه جنوبی رشته کوه الوند سرچشمه گرفته، میپیوندد.گاماسیاب سپس با رودخانه خرمرود تلاقی میکند و وارد استان کرمانشاه میشود. رودخانه گاماسیاب پس از اضافه شدن دینور و عبور از شهرستان بیستون در ۱۰ کیلومتری جنوب شرقی کرمانشاه به رودخانه قرهسو می پیونددکه پس از تلاقی آن را سیمره مینامند. طول رودخانه گاماسیاب ۱۱۰ کیلومتر با وسعت حوضه ۱۱۴۵۹ کیلومتر مربع است و پهنای رودخانه از ۲۰ تا ۵۰ متر و عمق آن از ۵/۰ تا ۲ متر متغییر است.

۳-۳-۲ رودخانه خرمرود
رودخانه خرمرود خود از دو سرشاخه کبوترلانه و قرهچای تشکیل شده که قره چای از استان همدان وارد شهرستان کنگاور گردیده و سپس به رودخانه کبوتر لانه که از سراب کبوتر لانه سرچشمه گرفته، میپیوندد و خرمرود را تشکیل می دهند. پس از به هم پیوستن گاماسیاب و خرم رود، گاماسیاب از محلی به نام دوآب بطرف غرب تغییر مسیر داده و وارد بستر کوهستانی میشود. این رودخانه دشتهای جنوبی کنگاور را مشروب نموده و سپس سراب صحنه به آن اضافه شده و در ادامه مسیر نیز رودخانه دینور به آن میپیوندد.

۳-۳-۳ رودخانه دینور
رودخانه جامیشان سرشاخه اصلی دینور بوده که خود از دو زیرشاخه تشکیل میشود؛ اولی از ارتفاعات کوههای خورتاب و سرسگاز سرچشمه میگیرد و در جهت جغرافیای شرقی-غربی ادامه مسیر میدهد. این رودخانه پس از طی مسیری بالغ بر ۲۴ کیلومتر از جنوب شهرستان سنقر کلیائی عبور می نماید. شاخه طولانیتر جامیشان در ادامه مسیر خود در نزدیکی محلی به نام خنجرآباد، زیر شاخه دیگری را دریافت مینماید. این شاخاب از ارتفاعات کوههای پنجه و درقلعه و در جهت جغرافیایی شمال غربی-جنوب غربی جریان مییابد و نهایتا به شاخه اصلی رودخانه جامیشان وارد میشود.این رودخانه پس از عبور از محل خنجر آباد به سمت شمالی-جنوبی تغییر مسیر داده و در ادامه پس از گذر از ایستگاه پیرسلمان از ساحل راست، رودخانه عالی سیاه، ارمنی جان به آن میپیوندند سپس از ساحل چپ، رودخانه مریمنگار به آن میریزدکه پس از آن این رودخانه دینور نامیده میشود. در ادامه مسیر از ساحل راست، رودخانه تلخاب به آن اضافه میگردد و از آن پس وارد گاماسیاب میشود. در شکل ۳-۲ طرح کلی رودخانه و ایستگاه های حوضه نشان داده شده است.

شکل ۳-۲ طرح کلی رودخانه و ایستگاه های حوضه گاماسیاب
۳-۴ داده های هیدرولوژیکی
هر گونه طرح و برنامه ریزی که در حوضه های آبریز صورت می گیرد باید بر اساس تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات مربوط به هیدرولوژیکی آن حوضه باشد. پیش بینی صحیح عملکرد حوضه نیازمند تجزیه و تحلیل دقیق متغییرهای تأثیر گذار آن در گذشته است. در این راستا از روش های علم آمار و احتمالات استفاده میشود؛ با کمک آمار پارامترهایی را که بیانگر خصوصیات یک متغیر هستند، محاسبه نموده سپس با کمک علم احتمالات از این پارامترها استفاده میشود و چگونگی احتمال وقوع آنها در آینده محاسبه میگردد.
آمار سالیانه و ماهیانه دبی ایستگاه های موجود در سطح حوضه گاماسیاب در این تحقیق ارائه شدهاند و این داده ها مبنای آنالیز و محاسبات قرار گرفته است. به منظور تحلیل آماری مقادیر دبی ایستگاه های هیدرومتری مقادیر میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات داده‌ها محاسبه گردی
ده است.
میانگین، تخمینی از متغیر است که احتمال وقوع آن درآینده بیشتر از هر مقدار دیگر میباشد. برخی پارامترهای آماری نیز نشان دهنده چگونگی تغییرات یا پراکندگی داده ها در اطراف میانگین میباشند. با کمک این پارامترها میتوان به نحوه پراکنش داده ها پیبرد از جمله این پارامترها انحراف معیار میباشد و واحد آن همان واحد مربوط به داده هاست. بر این اساس انحراف سری ماهانه و سالانه آبدهی در محل ایستگاه های هیدرومتری محاسبه گردیده و نتایج حاصل ارائه شدهاند. ضریب تغییرات از تقسیم انحراف معیار به میانگین حسابی داده ها بدست میآید. این پارامتر آماری بی بعد بوده و معمولاً به صورت درصد بیان میگردد. برای آنکه بتوان معیاری از تغییرات نسبی داده ها نسبت به میانگین داشت از این پارامتر استفاده میگردد. این پارامتر میزان تغییر پذیری منبع آبی (آبدهی رودخانه) را در یک دوره زمانی معین بیان میکند.

۳-۴-۱ ایستگاه های حوضه
در این تحقیق، آمار ایستگاه های هیدرومتری برروی رودخانه گاماسیاب و شاخه های آن جمع آوری گردید. در جدول (۳-۲) مشخصات ایستگاه ها بر روی این رودخانه در شاخه های اصلی و فرعی آمده است.
کلیه اطلاعات و داده های مربوط به دبی از طریق معاونت طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای کرمانشاه دریافت شدکه شامل اطلاعات دبی روزانه کلیه ایستگاه های موجود در حوضه مورد مطالعه است. با توجه به دوره آماری مورد نظر و اهداف تحقیق تعدادی از ایستگاه ها حذف گردیده است. در ذیل به معرفی ایستگاه هایی که در این مطالعه از داده های آنها استفاده گردیده می پردازیم:

۳-۴-۱-۱ ایستگاه پلچهر
این ایستگاه به لحاظ دارا بودن آمار آبدهی و رسوب، بعنوان یکی از منابع اصلی اطلاعاتی در محدوده مورد مطالعه جهت محاسبات رسوب و کنترل مقادیر در حوضه آبریز گاماسیاب در نظر گرفته شده است. این ایستگاه در نزدیکی سد بیستون واقع گردیده و حوضه آبریز آن ۱۰۴۸۰ کیلومتر مربع میباشد. این ایستگاه از سال آبی ۳۹-۱۳۳۸ تا کنون فعال است.

۳-۴-۱-۲ ایستگاه دوآب
این ایستگاه در سال ۱۳۴۸ تاسیس شده و تا کنون فعال میباشد. محل آن در ورودی رودخانه گاماسیاب به استان کرمانشاه و پس از اتصال آن با خرمرود است که اطلاعات آن به صورت روزانه موجود می باشد.

۳-۴-۱-۳ ایستگاه آران
ایستگاه آران برروی رودخانه خرمرود و در نزدیکی اتصال آن با گاماسیاب در سال ۱۳۳۳ تأسیس گردید.

۳-۴-۱-۴ ایستگاه پل حاجی آباد
این ایستگاه در سال ۱۳۸۰ بر روی رود خانه کبوترلانه در نزدیکی محل ساختگاه سد کبوترلانه ساخته شده و مقادیر قبل تر ، از طریق آبدهی سراب کبوترلانه برآورد شده است.

۳-۴-۱-۵ ایستگاه حیدرآباد
ایستگاه حیدرآباد در محل حیدرآباد برروی رودخانه دینور در نزدیکی اتصال آن با گاماسیاب و بعد از اتصال شاخه تلخاب واقع شده است. این ایستگاه یکی از ایستگاهای مجهز حوضه بوده که ابتدا در پایین دست محل کنونی در تراز ۱۲۸۰ بنام ایستگاه بیستون واقع شده بود و در سال ۱۳۵۸ به مکان کنونی انتقال یافت.

۳-۴-۱-۶ ایستگاه پیرسلمان
آبدهی رودخانه جامیشان در سه ایستگاه امام زاده برجعلی، پیر سلمان و میان راهان اندازه گیری میشد که از این سه ایستگاه در حال حاضر تنها ایستگاه پیرسلمان فعال میباشد. این ایستگاه در بالادست محل ساختگاه سد جامیشان واقع شده است.

۳-۴-۱-۷ ایستگاه کله جوب
این ایستگاه برروی رودخانه مریمنگار در فاصله دو کیلومتری محل اتصال آن با جامیشان واقع شده است و در سال ۱۳۶۷ جمع آوری شد.
جدول شماره۳-۲ مشخصات جغرافیایی ایستگاه های حوضه
کد ایستگاه
نام ایستگاه
رودخانه
مختصات جغرافیایی
سال تأسیس
مساحت حوضه(کیلومتر مربع)
توضیحات

عرض
طول

۱۱۳-۲۱
آران
خرمرود
۴۷٫۹۲
۳۴٫۴۲
۱۳۳۳
۱۹۸۸
دایر
۱۱۵-۲۱
دوآب
گاماسیاب
۴۷٫۹
۳۴٫۳۷
۱۳۴۸
۷۷۷۰
دایر
۱۲۳-۲۱
کله جوب
مریمنگار
۴۷٫۷۵
۳۴٫۵۵
۱۳۵۳
۵۶۷
تعطیل۱۳۶۷
۱۲۵-۲۱
بیستون
دینور
۴۷٫۷۵
۳۴٫۵۵
۱۳۳۱
۲۰۹۸
تعطیل۱۳۵۸
۱۲۷-۲۱
پلچهر
گاماسیاب
۴۷٫۵۵
۳۴٫۵۵
۱۳۳۳
۱۰۸۶۰
دایر
۳۸۳-۲۱
پیرسلمان
جامیشان
۴۷٫۷۵
۳۴٫۰۱
۱۳۶۰
۵۴۷
دایر
۳۸۹-۲۱
حیدرآباد
دینور
۴۷٫۷۵
۳۴٫۵۵
۱۳۵۸
۲۰۷۰
دایر
۵۹۵-۲۱
پلحاجیآباد
کبوترلانه
۴۷٫۵۵
۳۴٫۴۳
۱۳۸۱
۸۴
دایر

۳-۴-۲ دبی رودخانه
همانطور که از قبل اشاره شد در این تحقیق از داده های دبی ایستگاه های وزارت نیرو استفاده گردیده که داده های سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۰ را شامل می شود. بدلیل حجم بالای داده ها این جداول در پیوست آمده است. در شکل ۳-۳ گراف دبی سالانه رودخانه در محل ایستگاه پل چهر نمایش داده شده است.

شکل ۳-۳ میانگین سالانه دبی عبوری در ایستگاه پلچهر
با توجه به نبود ایستگاه اندازه گیری برروی همهی شاخه های رودخانه اقدام به برآورد آب میان حوضهای نمودیم. در ابتدای رودخانه خرمرود ایستگاه پل حاجیآباد در نزدیکی سد آناهیتا برروی شاخه کبوترلانه و در انتهای آن ایستگاه آران قراردارد. سپس برای برآورد آب میان حوضهای مقدار دبی ایستگاه پل حاجی آباد را از دبی ایستگاه آران کم کرده و نام آنرا mid1 نامیدیم. در این محاسبات در بعضی از ماه های سال مقادیر منفی به دست آمد که عمدتا این مقادیر در ماه هایی مشاهده گردیده که درآن بیشترین مقدار برداشت کشاورزی رخ می دهد(خرداد،تیر، مرداد) که با توجه به ناچیز بودن این مقادیر و عدم تأثیر آنها بر محاسبات از این مقادیر صرف نظر شده و بجای مقادیر منفی، صفر قرار داده شده
است.
در رودخانهی دینوره بازه بین ایستگاه پیر سلمان و حیدر آباد اقدام به برآورد آب میان حوضهای نمودیم که برای این کار مقادیر دبی ایستگاه های پیرسلمان و سد کله جوب را از دبی ایستگاه حیدر آباد کم کرده و مقادیر بدست آمده را تحت نام mid2 در مدلسازی اعمال نمودیم. البته لازم به ذکر است که در این مقادیر همانند mid1 اعداد منفی مشاهده گردیده که با این مقادیر نیز همانند قبل برخورد شد.
از ورودی رودخانه گاماسیاب به استان تا ایستگاه پل چهر نیز نیاز به محاسبه مقادیر دبی میان حوضهای بود که برای این کار به کمک ایستگاه های پلچهر، حیدر آباد و دوآب، این مقادیر محاسبه و تحت نام mid3 در مدلسازی اعمال شد.

۳-۴-۳ تبخیر
تبخیر در محل ساختگاه سد از جمله داده های مورد نیاز برای مدل سازی در نرمافزار WEAP میباشد که این بخش از اطلاعات هیدرولوژیکی را نیز مانند سایر موارد از طریق معاونت طرح و توسعه شرکت آب منطقه دریافت شد. در جدول ۳-۳ میزان تبخیر ماهانه در محل ساختگاه هر سد بصورت جداگانه آورده شده است.
جدول ۳-۳ میزان تبخیر در سطح آزاد در محل ساختگاه سد
نام سد
مهر
آبان
آذر
دی
بهمن
اسفند
فروردین
اردیبهشت
خرداد
تیر
مرداد
شهریور
سالانه
آناهیتا
۲/۹۴
۱/۵۰
۸/۲۹
۵/۳۰
۴/۴۳
۲/۸۰
۱۲۲
۱۶۵
۲۰۱
۲۱۷
۱۹۳
۱۴۷
۱۳۷۵
بیستون
۱۸۸
۹۹
۵۵
۴۶
۴۴
۷۹
۱۲۷
۱۶۵
۲۴۷
۳۰۵
۲۹۷
۲۵۹
۱۹۱۵
قشلاق
۱۰۸
۶۸
۴۴
۳۲
۴۲
۶۹
۱۲۲
۱۵۴
۱۸۶
۱۹۹
۱۸۷
۱۵۰
۱۳۶۱
جامیشان
۱۲۸
۷۶
۴۴
۳۷
۴۵
۷۶
۱۱۷
۱۶۱
۲۰۷
۲۳۴
۲۲۵
۱۸۳
۱۵۳۴

۳-۵ سدهای حوضه
در حوضه گاماسیاب خصوصا در مرزهای استان کرمانشاه سد در حال بهره برداری موجود نمی باشد و تنها سه سد در دست ساخت و یک سد هم در دست مطالعه است که به زودی ساخت آن آغاز میگردد. در این بین سد های دیگری نیز جهت ساخت توسط شرکت آب منطقه ای مورد مطالعه قرار گرفته است اما هرکدام به دلایلی به مرحله ساخت نرسیدند در ذیل به معرفی این سد ها می پردازیم که همانا هدف این مطالعه برسی اثرات سد های بالادست بر سد و نیاز های پایین دست خود می باشد.

۱- سد جامیشان
سد مخزنی جامیشان برروی رودخانه جامیشان در جنوب غربی شهرستان سنقر در نزدیکی روستای پیرسلمان و ایستگاه هیدرومتری پیرسلمان با طول جغرافیای ۴۷٫۴۴۱۳۹ و عرض ۳۴٫۶۹۱۶۷ در دست ساخت است. آورد رودخانه در محل سد برابر ۶۵/۵۷ میلیون متر مکعب میباشد. مطالعات طراحی آن در سال ۸۰ توسط شرکت آبدان فراز شروع شد اما عملیات ساخت آن از سال ۸۹ آغاز گردید و طبق پیش بینی ها در سال ۹۴ به بهره برداری خواهد رسید. این سد با حجم نرمال ۶۲٫۸ میلیون متر مکعب با هدف: ۱-کمک به بهبود آب اراضی چمچمال، ۲-تأمین آب زراعی مورد نیاز منطقه بویژه بهبود و توسعه اراضی کشاورزی منطقه میان راهان، ۳-کنترول سیلاب و جلوگیری از خسارات ناشی از آن [۳۱].

۲- سد قشلاق
سد قشلاق از نوع سنگ ریزهای با هسته رسی برروی رودخانه مریمنگار در دست ساخت است. محل این طرح در مختصات جغرافیایی ۴۷٫۶۵۲۲۲ طول جغرافیایی و ۳۴٫۵۹۹۴۵ عرض جغرافیای می باشد. ساختگاه این سد در ۱۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان صحنه در درهای سرسبز واقع گردیده است. مرحله اول مطالعه سال ۸۱ و عملیات ساخت آن از سال ۱۳۸۸ آغاز گردید و طبق برنامه ساخت در سال ۹۶ به بهره برداری خواهد رسید. حجم ۵۰ میلیون متر مکعبی این سد جهت تأمین نیاز کشاورزی ، شرب وصنعت شهرستان صحنه وتأمین بخشی از کمبود شبکه دشت چمچمال مورد استفاده قرار خواهد گرفت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *