مقالات و پایان نامه ها

تفکر سیستمی چیه و چه کاربردی داره؟ 

 

تفکر سیستمی چیه؟ سیستم به یه سری از عناصر گفته می شه که واسه تولید رفتاری خاص با هم به رفت و امد می پردازند. تفکر سیستمی بخشی از بخش ی جست و خیز شناسی سیستمه که در سال ۱۹۵۶ به وسیله جی فارستر (Jay Forrester)، استاد دانشگاه ام آی تی (MIT) بنیان نهاده شد. فارستر پی برد که واسه آزمودن ایده های جدید سیستمای اجتماعی، به روشی بهتر و مثل با روش آزمودن ایده های مهندسی نیازه. تفکر سیستمی این امکان رو فراهم می کنه تا شناخت دقیقی از سیستمای اجتماعی و بهبود اونا به دست آوریم.

 

راه و روش تفکر سیستمی

راه و روش تفکر سیستمی به طور ریشه ای با روشای تحلیلی سنتی فرق می کنه. روشای بررسی سنتی، بر جدا سیستم به اجزای قابل مطالعه متمرکز بود، ریشه ی کلمه انگلیسی بررسی یعنی Analysis، به معنای شکستن اجزای تشکیل دهندهه. در مقابل، تفکر سیستمی بر این متمرکزه که چه جوری موضوع مورد مطالعه با بقیه اجزای سیستم در تعامله. این به اون معنیه که به جای اینکه اجزای کوچیک تر سیستم به طور جداگونه مورد مطالعه قرار گیرند، تفکر سیستمی چشم انداز خود رو گسترش می ده تا تعداد تعاملات بیشتری رو در نظر بگیره. پس، نتایج حاصل از تفکر سیستمی، چیزی متفاوت از نتایج به دست اومده از روشای بررسی سنتیه؛ به ویژه زمانی که مسئله مورد مطالعه از نظر ساز و کار و جست و خیز پیچیده باشه یا بازخوردهای زیادی از عناصر داخل یا خارج سیستم بر اون اثر بذارن.

ویژگیای تفکر سیستمی باعث شده تا دشوارترین نوع از مسائل به روشی موثر تر حل شن. تفکر سیستمی به بررسی مسائلی که موضوعات پیچیده ای دارن، مسائلی که خیلی به گذشته و عوامل زیادی وابسته هستن و مسائلی که ریشه در هماهنگیای نامؤثر عناصر درگیر دارن، می پردازه. بخشایی که تفکر سیستمی تونسته ارزش خود رو به اثبات برسونه، عبارتند از:

  • مسائل پیچیده ای که دارای بازیگران زیادیه و نیاز به مشاهده ی تصویری بزرگ از مسئله داره؛
  • مسائل تکرارشونده یا مسائلی که کم کم با انجام اقدامات اصلاحی رو به وخامت می ذارن؛
  • موضوعاتی که یک اقدام بر محیط کلی موضوع، چه محیط طبیعی چه محیط رقابتی، اثر می ذاره (یا از اون اثر قبول می کنه)؛
  • مسائلی که راه حلای اونو نیستن؛

کاربرد تفکر سیستمی

واسه نشون دادن فرقای بین دیدگاه تفکر سیستمی و دیدگاه بررسی سنتی، میشه از مثال اقدامات انجام شده واسه کاهش آفات اجناس کشاورزی استفاده کرد. وقتی آفات به اجناس کشاورزی جمله میارن، یک واکنش عادی به حمله آفات، استفاده از آفت کشه. بی در نظر گرفتن اثر محدود بعضی از آفت کشا و آلودگی آب و خاک، فرض کنین از آفت کشی استفاده می شه که می تونه این آفات رو از بین ببره و هیچ آثار جانبی روی آب، خاک و هوا نداشته باشه. استفاده از این آفت کش به بهتر شدن فعالیتای کشاورزی کمک می کنه؟

اگه ما به تفکر معمولی که در مورد این آفت کش هست روی بیاریم، سیستم حاکم بر این شرایط به شکل زیر هستش:

در این نمودار، کمون، نشون دهنده ی جهت رابطه دلیل و معلوله؛ یعنی در این مثال تغییر در میزان آفت کش استفاده شده، باعث تغییر در تعداد آفات می شه. حرف نوشته شده روی کمون نوع رابطه دو متغیر دلیل و معلول رو نشون می ده طوری که حرف s به معنای تغییر هم جهته یعنی با افزایش یک متغیر، متغیر دیگر هم افزایش پیدا می کنه و حرف o به معنای تغییر خلاف جهته یعنی با افزایش یک متغیر، متغیر دیگر کاهش پیدا میکنه (یا برعکس). نمودار بالا رو میشه این جور خواند «تغییر در مقدار آفت کش مورد استفاده، باعث تغییر در تعداد آفات در جهت مخالف می شه». یعنی هرچه میزان آفت کش مصرفی بیشتر شه، تعداد آفات کمتر میشه.

طبق این روش تفکر، هر چه بیشتر از آفت کش استفاده شه، آفت کمتری هست و پس اجناس کمتر آسیب می بینن.

این نتیجه به ذهن خطور می کنه که از بین بردن آفات باعث حل مشکل می شه، با این حال این نتیجه گیری در کل درست نیس. مسئله ضررای به دلیل آفات با این راه حل تنها به مدت کوتاهی رفع شده. متأسفانه، نمودار بالا تنها بخشی از یک تصویر بزرگ رو به نمایش گذاشته. اتفاقی که بعدا رخ میده اینه که در سالای آینده مشکل ضرر وارد شده به اجناس بدتر و بدتر می شه و به نظر می رسه که آفت کش مورد استفاده دیگر اثر گذشته رو نداره.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تقویت ابرو؛ ۱۰ نکته موثر و فوری واسه پرپشت کردن ابرو 

دلیل اینه که آفاتی که به اجناس آسیب می زدن، جمعیت یک نوع آفت دیگر رو از راه رقابت با اون یا به طعمه انداختن اون کنترل می کنن. وقتی آفت کش آفات موجود رو از بین می بره، کنترلی که این آفات بر نوع دیگر آفات داشتن بر هم می خوره. پس جمعیت آفتی که تحت کنترل آفت اصلی بوده خیلی بالا میره و این نوع جدید، آسیبای بیشتری رو به اجناس کشاورزی وارد میاره.

یعنی، اقدامی که به خاطر حل مشکل انجام شد، وضعیت رو خیلی بد تر کرده؛ چون که مشکلات جانبی ناخواسته ی این تغییر در سیستم، باعث زیاد مشکل شده.

واقعا، بعضی تحقیقات نشون می ده که بخش اعظمی از ۲۵ گونه آفاتی که هر ساله بیشترین آسیب رو به اجناس کشاورزی وارد میارن خود در یک چرخه به زیاد مشکل کمک می کنن که به شکل نمودار به این شکله:

طبق این نمودار، هر چه آفت کش بیشتری مورد استفاده بگیره، تعداد آفات نوع ۱ (آفت اصلی) که به اجناس آسیب میزنن، کمتر می شه. این کار باعث کاهش یهویی تعداد آفات آسیب زننده به اجناس می شه (توجه داشته باشین که این اثر تنها متوجه آفاتی می شه که واسه مقابله با اون از آفت کش استفاده شده). هر چه تعداد آفات نوع ۱ کمتر شه در آخر تعداد آفات نوع ۲ بیشتر می شه (دو خط روی کمون نشون دهنده ی تأخیر در اثر دلیل بر معلوله)، چون آفت نوع ۱ دیگر نمیتونه تعداد آفات نوع ۲ رو تا حدی کنترل کنه. این باعث انفجار جمعیتی آفت نوع ۲، افزایش تعداد آفات آسیب زننده ی نوع ۲ به اجناس و پس افزایش تعداد کل آفات آسیب رسان به اجناس کشاورزی می شه و این نتیجه ایه که دقیقا تأثیری بر خلاف اقدامات مورد نظر داره. پس، با اینکه اثرات کوتاه مدت به کار بردن آفت کش دقیقا برابر انتظار بود، اما در دراز مدت خلاف اون اثبات شد.

با در نظر گرفتن اینجور تصویری تو ذهن، اقدامات دیگری که در دراز مدت نتایج بهتری به همراه داشتن پیشرفت پیدا کرده، کارایی مثل مدیریت کامل آفات که تعداد آفات آسیب زننده به اجناس رو از راه آوردن موجودات شکارچی این آفات به محیط کشاورزی کنترل نشون میده. اثر این روش ها در تحقیقاتی که به وسیله دانشگاه MIT، آکادمی ملی علوم آمریکا و بقیه مراکز پژوهشی انجام شد، به اثبات رسیده؛ بی اینکه خطر آلودگی آب و خاک به همراه داشته باشه.

تصویر وسیع حاصل از تفکر سیستمی شناخت لازم واسه ایجاد راهکارهای بلندمدت رو فراهم میاره. از همین راه و روش در امور شرکتا هم میشه بهره برد. یعنی بعضی فرایندها که در کوتاه مدت باعث موفقیت شرکت می شن ممکنه خود دلیلی واسه زیاد مسائل و مشکلاتی شن که روز به روز رو به وخامت می ذارن. با اجرا تفکر سیستمی و داشتن نگاهی کلی بر فرایندها و عوامل مؤثر در سیستمای حاکم بر فعالیت شرکتا، میشه به ریشه ی مشکلات پی برد و واسه رفع اون راه حلایی رو توضیح نمود.

روشی مناسب واسه رویارویی با سخت ترین مسائل

خیلی از مسائل و مشکلاتی که الان گریبان گیر ما شدن، پیچیده هستن. عناصر زیادی در اون نقش دارن که بخشی از اون عناصر، پس ی کارایی بوده که در گذشته در جهت اصلاح انجام شده. رفع اینجور مسائل و مشکلاتی خیلی سخته و نتایج حاصل از راهکارهای عادی معمولا به اندازه ای ضعیف هستن که بر سر چشم انداز حل موثر مسئله مانع ایجاد می کنن. یکی از امتیازات مهم تفکر سیستمی، توانایی روبرو شدن ی موثر با این دست از مسائل و ارتقای تفکرات به سطحیه که باعث کسب نتایجی مطلوب حتی در شرایط پیچیده و پیچیده می شه.

برگرفته از: thinking

جلسات کاری رو تبدیل به وسیله موفقیت خود کنین


۳۶۰۰۰تومن

Leave a Reply