ارتفاعی
مساحت
درصد مساحت
درصد تجمعی مساحت
کمتر از ۱۰۰
۲٫۰۱
۲٫۰۲
۲٫۰۲
۱۰۰-۲۰۰
۷٫۴۸
۷٫۵۰
۹٫۵۱
۲۰۰-۳۰۰
۸٫۴۲
۸٫۴۴
۱۷٫۹۶
۳۰۰-۴۰۰
۶٫۰۴
۶٫۰۵
۲۴٫۰۱
۴۰۰-۵۰۰
۶٫۵۵
۶٫۵۶
۳۰٫۵۷
۵۰۰-۶۰۰
۶٫۱۵
۶٫۱۷
۳۶٫۷۴
۶۰۰-۷۰۰
۵٫۵۶
۵٫۵۷
۴۲٫۳۱
۷۰۰-۸۰۰
۴٫۶۹
۴٫۷۰
۴۷٫۰۱
۸۰۰-۹۰۰
۴٫۳۹
۴٫۴۰
۵۱٫۴۱
۹۰۰-۱۰۰۰
۴٫۶۶
۴٫۶۷
۵۶٫۰۸
۱۰۰۰-۱۱۰۰
۴٫۲۹
۴٫۳۰
۶۰٫۳۸
۱۱۰۰-۱۲۰۰
۴٫۳۰
۴٫۳۱
۶۴٫۷۰
۱۲۰۰-۱۳۰۰
۴٫۳۱
۴٫۳۲
۶۹٫۰۲
۱۳۰۰-۱۴۰۰
۵٫۲۷
۵٫۲۹
۷۴٫۳۰
۱۴۰۰-۱۵۰۰
۳٫۷۷
۳٫۷۸
۷۸٫۰۸
۱۵۰۰-۱۶۰۰
۳٫۸۰
۳٫۸۱
۸۱٫۸۹
۱۶۰۰-۱۷۰۰
۳٫۶۳
۳٫۶۴
۸۵٫۵۲
۱۷۰۰-۱۸۰۰
۳٫۴۱
۳٫۴۲
۸۸٫۹۵
۱۸۰۰-۱۹۰۰
۳٫۲۹
۳٫۳۰
۹۲٫۲۴
۱۹۰۰-۲۰۰۰
۲٫۴۱
۲٫۴۱
۹۴٫۶۵
۲۰۰۰-۲۱۰۰
۱٫۹۹
۲٫۰۰
۹۶٫۶۵
۲۱۰۰-۲۲۰۰
۱٫۰۹
۱٫۰۹
۹۷٫۷۴
۲۲۰۰-۲۳۰۰
۱٫۱۸
۱٫۱۹
۹۸٫۹۳
۲۳۰۰-۲۴۰۰
۰٫۴۲
۰٫۴۲
۹۹٫۳۵
۲۴۰۰-۲۵۰۰
۰٫۴۱
۰٫۴۱
۹۹٫۷۵
بیشتر از ۲۵۰۰
۰٫۲۴
۰٫۲۴
۱۰۰٫۰۰

نمودار ۴-۱ آلتی متریک حوضه گشت رودخان

نمودار ۴-۲ هیپسو متریک حوضه گشت رودخان

۴-۶-۲-۱۱ شیب حوضه
شیب در فرسایش آبی از عوامل مهم تخریب محسوب می شود در صورتیکه اهمیت آن در فرسایش بادی ناچیز است هر چه شیب زمین بیشتر باشد، فرسایش بیشتر است به عبارت دیگر درجه شیب با شدت فرسایش رابطه مستقیم دارد زیرا شیب از یک طرف موجب افزایش سرعت آب می شود و از سوی دیگر نیروی اصطکاک را کاهش می دهد (کردوانی، ۱۳۷۶)خصوصیاتی از شیب که در فرسایش خاک دخالت دارند عبارتند از: درجه، طول، شکل و جهت شیب.

۴-۶-۲-۱۱-۱ شیب ناخالص رودخانه اصلی
با توجه به شیب نا خالص رودخانه اصلی حوضه گشت رودخان را به روش زیر محاسبه کرده که مقدار آن ۹% می‏باشد.

= Sشیب متوسط رودخانه و آبراهه اصلی به درصد ( شیب ناخالص )
= Lطول آبراهه اصلی به کیلومتر
= ?Zاختلاف ارتفاع بین نقطه شروع آبراهه اصلی و نقطه خروجی حوضه به متر

۴-۶-۲-۱۱-۲ شیب اراضی حوضه
با توجه به شیب اراضی حوضه رودخانه اصلی حوضه گشت رودخان را به روش زیر محاسبه کرده که مقدار آن ۲۴/۰ می‏باشد.
= Hmax حداکثر ارتفاع به km
= Hminحداقل ارتفاع به km
= Aمساحت حوضه به km2 می‏باشد .

۴-۶-۲-۱۲ زمان تمرکز
زمان تمرکز از مهمترین پارامترهای فیزیکی حوضه است و آن عبارت از مدت زمانی است که دورترین قطره آب نسبت به نقطه تمرکز لازم دارد تا مسیر خود را طی کند و به نقطه تمرکز برسد. از شروع رواناب تا زمانی که دبی به مقدار تعادل خود (Qe) می رسد مدتی به طول می انجامد که آن را زمان تمرکز (te) گویند.
در صورتی که زمان تمرکز حوضه و زمان بارندگی برابر باشند قله هیدروگراف تیز و شکل آن مثلثی خواهد بود محاسبه زمانی تمرکز در حوضه ها بسیار حائز اهمیت است زیرا انتخاب مدت باران طرح، از نظر تجزیه و تحلیل آماری داده های شدت- مدت به زمان تمرکز حوضه بستگی دارد. (علیزاده ، ۱۳۷۶)

۴-۶-۲-۱۲-۱ روش کرپیچ
باتوجه به روش‏کرپیچ، حوضه گشت رودخان به روش زیر محاسبه می‏شود.
= TCزمان تمرکز برحسب ساعت
= Lطول مسیر حرکت آب در داخل حوضه به کیلومتر
= Hاختلاف ‏ارتفاع ‏بین‏ نقطه‏ تمرکز
بلندترین‏قسمت‏حوضه‏(متر)یعنی‏اختلاف‏ارتفاع‏بلندترین‏وپایین‏ترین‏نقطه حوضه‏می‏باشد.

۴-۶-۲-۱۲-۲ روش تمرکز به روش کالیفرنیا
باتوجه به روش‏کالیفرنیا، حوضه گشت رودخان به روش زیر محاسبه می‏شود.
= TCزمان تمرکز برحسب ساعت
= Lطول مسیر بزرگترین آبراهه به کیلومتر
= Hاختلاف ارتفاع حوضه به متر می‏باشد.

۴-۷ ویژگیهای اقلیمی حوضه گشت رودخان
منطقه مورد مطالعه (حوضه آبخیز گشت رودخان) به مساحت ۹۹٫۶۶ کیلومتر مربع می‏باشد.با توجه به موقعیت این حوضه اقدام به شناسایی ایستگاههای موجود در محدوده این منطقه گردید. در انتخاب ایستگاهها و توجه به اینکه هدف بررسی وضعیت اقلیمی حوضه گشت رودخان می‏باشد دو موضوع مورد دقت نظر قرار گرفت. نزدیکترین فاصله به محدوده و ارتفاع ایستگاههای مورد نظر . پس از تعیین کردن و جمع‏آوری آمار موجود و جمع‏آوری منابع اطلاعاتی ، استخراج اطلاعات و بررسی شکافها و کمبودهای آماری و … مشخص گردید.

۴-۷ -۱ بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی
ایستگاههای‏هواشناسی موجود متعلق به سازمان هواشناسی و وزارت نیرو و بعضاً وزارت کشاورزی و … می‏باشند. که از این آمار اطلاعات ایستگاههای وابسته به وزارت نیرو و سازمان هواشناسی کشور تهیه و جهت بررسی وضعیت اقلیمی حوضه آبریز گشت رودخان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند، ایستگاههای هواشناسی مذکور از سطح دریا تا ارتفاع۱۰۰ متر تقریباً از تراکم خوبی برخوردارند ولی این تراکم با افزایش ارتفاع ناگهان ازبین رفته و در ارتفاعات بالاتر از۱۰۰ متر به حداقل ممکن می‏رسد و از ارتفاع ۳۰۰ متر به بالا ایستگاههای کلیماتولوژی و تبخیر سنجی اصلاً وجود ندارد و ایستگاههای هواشناسی مندرج در جدول ذیل مورد استفاده قرار گرفته است که شامل ایستگاه سینوپتیک، ایستگاه تبخیرسنجی و ایستگاه باران سنجی و ایستگاه باران سنج ذخیره‏ای می‏باشد. با توجه به جدول شماره ۴-۵ که پراکنش ایستگاههای مختلف را از نظر ارتفاعی و موقعیت جغرافیایی نشان می‏دهد می‏توان گفت که ارتفاعات بالا فاقد ایستگاههای سینوپتیک، کلیماتولوژی، تبخی
ر سنجی و باران سنجی معمولی بوده و فقط دارای باران سنج ذخیره‏ای هستند که فقط مقادیر بارش را اندازه‏گیری می‏کنند و سایر پارامترها نظیر دما، نم نسبی، تبخیر و … مورد سنجش قرار نمی‏گیرند و اطلاعی در این مورد حاصل نمی‏شود. در محدوده مورد مطالعه نیز با چنین مشکلی مواجه هستیم. بنابراین می‏توان گفت که ایستگاههای باران‏سنجی ذخیره‏ای اکثراً دارای گسستگی آماری بوده و به علاوه دارای آمار ماهانه نیز نیستند و نمی‏توان توزیع ماهانه و فصلی بارندگی آنها را بدست آورد. بنابراین سعی گردیده است تا ایستگاههایی که گسستگی آماری آنها کم بوده است بازسازی و در مطالعات مورد استفاده واقع شوند و ایستگاههایی که خلاء آمار آنها زیاد و غیرقابل بازسازی بودند حذف گردیدند.

جدول ۴- ۵ مشخصات ایستگاههای محدود مورد مطالعه
ارتفاع ایستگاه به متر
عرض جغرافیایی (درجه -دقیقه)
طول جغرافیایی (درجه-دقیقه)
نوع ایستگاه
ایستگاه
ردیف
۷-
۱۹-۳۷
۳۶-۴۹
سینوپتیک
رشت
۱
۲
۳۰-۱۵-۳۷
۴۲-۳۶-۳۹
تبخیرسنجی
رشت
۲
۱۷۰
۱۷-۶-۳۷
۴۲-۱۵-۴۹
تبخیرسنجی
قلعه رودخان
۳
۹۵۰
۷-۹-۳۷
۱۲-۵۹-۴۸
تبخیرسنجی
ماسوله
۴
۲۵۰
۰۶-۳۷
۱۶-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
حیدرآلات
۵
۵۰۰
۰۶-۳۷
۱۵-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
سومبرکنده
۶
۹۵۰
۰۵-۳۷
۱۴-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
راشال
۷
۱۴۵۰
۰۴-۳۷
۱۳-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
ویزی
۸
۲۰۰۰
۰۶-۳۷
۱۳-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
ماته‏خونی
۹
۶۸۰
۵۹-۳۶
۱۸-۴۹
باران‏سنج‏ذخیره‏ای
امام‏زاده‏ابراهیم(ع)
۱۰

۴-۷-۲ بررسی داده‏های بارش
رطوبتی را که به صورت مایع یا جامد از ابرها جدا می شود و به سطح زمین می رسد، بارش گویند. بارش تنها بردار ورودی چرخه هیدرولوژی است و هر نوع تحلیل در خصوص ورود و خروج یک سیستم نیاز به تغییر اطلاعات ورودی دارد. به طوری که رطوبت خاک،‌ تغذیه سفره های آب زیر زمینی و جریان آب در آبراهه متاثر از این بردار ورودی می باشد.

۴-۷-۲-۱ عوامل موثر در ایجاد بارش
بارش زمانی اتفاق می افتد که هوای مرطوب و عامل صعود هر دو با هم در منطقه وجود داشته باشند. به عبارت دیگر، هوای مرطوب باید تا ارتفاع معینی بالا رود تا بر اثر سرد شدن بی دررو به نقطه اشباع برسد و در مرحله بعد، ابر بارش را پدید آورد. عدم وجود هر یک از این دو عامل مایع وقوع بارش می شود.
صعود هوای مرطوب به منظور ایجاد بارش،‌ به عوامل متعددی نسبت داده شده است. براساس عوامل صعود، بارش را به انواع جداگانه تقسیم کرده اند. متداولترین این انواع عبارتنداز: بارش جبهه ای یا سیکلونی،‌ بارش همرفتی و بارش کوهستانی.
مقدار و نحوه بارش در پیشرفت سیر تکاملی خاک و نیز رویش نباتات حائز اهمیت می باشد مقدار باران سالانه دلیل بر رشد و نمو گیاهان نخواهد بود. بلکه نحوه پراکنش و فصل باران بسیار مهم می باشد همچنین بارندگی مبنای بررسیهای هیدروکلیمایی و بیلان آب محسوب می شود.
جهت بررسی حوضه گشت رودخان به دلیل وسیع بودن و وجود ایستگاههای اطراف از روش بررسی منطقه‏ای استفاده شده است. بنابراین قبل از انجام هر گونه محاسبه بارش منطقه‏ای و محاسبات آماری باید کارهای مقدماتی زیر انجام گیرد :
انتخاب پایه زمانی مشترک، بازسازی داده‏های کمبود، بررسی درستی و همگنی داده‏ها.

۴-۷ -۳ انتخاب پایه زمانی مشترک
با توجه به اینکه در اقلیمهای مرطوب و نیمه مرطوب گیلان و مازندران با در اختیار داشتن هر ۷ سال آمار بارش می‏توان سه سال دیگر نیز بازسازی داده‏های کمبود را انجام داد و از آنجاییکه اقلیم منطقه نیز از نوع مرطوب می‏باشد. بنابراین می‏توان به بازسازی دراز مدت ایستگاهها اقدام کرد که شاخص ۲۵ ساله در نظر گرفته شده است.

۴-۷ -۴ بازسازی داده‏های کمبود
جهت بررسی حوضه مورد مطالعه از داده های ایستگاه قلعه رودخان که در جنوب حوضه قرار دارد بهره گرفته می شود.

۴-۷ -۵ روشهای غیر گرافیکی روش آزمون همگنی ( ران تست )
آزمون همگنی یا ران‏تست یکی از روشهای ساده غیر گرافیکی می‏باشد که پس از تهیه جدول و میانگین بارندگی سالانه و پیدا نمودن دنباله‏ها آن را در جدول آزمون متوالی (آزمون گردش) انتقال می‏دهیم. جدول زیر کنترل کیفیت آمار بارندگی در ایستگاه گشت رودخان را نشان می‏دهد .

جدول۴ – ۶ کنترل کیفیت آمار بارندگی در ایستگاه قلعه رودخان
سالانه
بارندگی mm
دنباله بر اساس میانگین
ردیف
۸۶-۸۷
۱۳۶۹٫۵
B
1
85-86
1781.0
A
2
84-85
1327.0
B
3
83-84
1678
A
4
82-83
1729.5
A

۸۱-۸۲
۱۶۴۵
B

۸۰-۸۱
۱۵۴۹٫۵
B

۷۹-۸۰
۱۳۷۸٫۵
B
5
78-79
1420.6
B

۷۷-۷۸
۱۶۳۶
B

۷۶-۷۷
۱۶۳۵٫۵
B

۷۵-۷۶
۱۷۰۸٫۵
A
6
74-75
1879.5
A

۷۳-۷۴
۱۳۰۶٫۵
B
7
72-73
1914.5
A
8
71-72
2452
A

۷۰-۷۱
۲۱۸۶٫۶
A

۶۹-۷۰
۱۵۹۶٫۵
B
9
68-69
1521
B

۶۷-۶۸
۱۵۵۹
B

۶۶-۶۷
۱۹۵۴٫۸
A
10
65-66
1919
A

۶۴-۶۵
۱۴۳۱٫۵
B
11
63-64
1566.3
B

۶۲-۶۳
۱۶۰۷٫۷
B

۱/۱۶۷۰ X = ۱۱= u 15= Nb 10= Na

جدول ۴ – ۷ تعیین تعداد دنباله‏های مجازدرروش‏آزمون توالی(ران تست) درحوضه گشت رودخان

با استفاده از جدول فوق nb را از ردیف افقی بالای جدول و na را از ردیف عمودی سمت چپ برداشته و در محل تلاقی خطوط عمودی و افقی که از نقاط ۵ ۱و ۱۰رسم می‏شود دو عدد نوشته شد
ه که عبارتند از ۷ و ۱۸ می‏باشد ، و برای تصادفی بودن داده‏ها باید U بین این دو عدد قرار گیرد که ملاحظه می‏شود U = 11 است و بین دو عدد ۷ و ۱۸ قرار می‏گیرد بنابراین داده‏های بارندگی در دوره آماری ایستگاه قلعه رودخان به لحاظ آماری همگن و یکنواخت می‏باشند .

۴-۷ -۶ تواتر طبیعی بارندگیهای سالانه
فرکانس طبیعی بارندگیهای سالانه ایستگاه قلعه رودخان در یک دوره آماری ۲۵ ساله
نشان می‏دهد که تغییرات محسوسی در بارندگیهای سالانه مشاهده می‏شود بطوریکه کمترین مقدار بارندگی با ارتفاع ۵/۱۳۰۶ میلی‏متر در سال ۷۴-۷۳ و بیشترین مقدار بارندگی در سال ۷۲-۱۳۷۱ با ارتفاع ۲۴۵۲ میلی‏متر در یک دوره ۲۵ ساله روی داده است. میانگین بارندگی سالیانه نیز ۱/۱۶۷۰ میلی‏متر با انحراف معیار ۷۱/۲۷۰ و ضریب تغییرات سالیانه ۲۱/۱۶% می‏باشد.در چنین وضعیتی اگر بخواهیم تغییرات زمانی داده را مورد بررسی قرار دهیم دامنه تغییرات به حدی است که نمی‏توان از آن چیزی درک کرد. لذا برای آنکه تصویر روشنتری از تغییرات داشته باشیم و بتوانیم دوره‏های پرآبی و کم‎آبی را بیان کنیم از میانگین متحرک ۳ ، ۵ ساله استفاده می‏کنیم. در جدول شماره ۴-۷ میانگین متحرک بارندگی ۳ ساله و ۵ ساله ایستگاه بارندگی حوضه برآورده شده است و در نمودار شماره ۳- ۳ تغییرات بارندگی سالانه و میانگین متحرک ۳ ساله و ۵ ساله ایستگاه قلعه رودخان مشخص می‏باشد.

جدول ۴- ۸ بارش سالانه و میانگین متحرک ۳ و ۵ ساله در ایستگاه قلعه رودخان
سال
بارندگی mm
میانیگن‏متحرک۳ ساله
میانگین متحرک ۵ ساله
۸۶-۸۷
۱۳۶۹٫۵

۸۵-۸۶
۱۷۸۱٫۰
۱۴۹۲٫۵۰

۸۴-۸۵
۱۳۲۷٫۰
۱۵۹۵٫۳۳
۸۹۵٫۵
۸۳-۸۴
۱۶۷۸
۱۵۷۸٫۱۷
۹۵۷٫۲
۸۲-۸۳
۱۷۲۹٫۵
۱۶۸۴٫۱۷
۹۴۶٫۹
۸۱-۸۲
۱۶۴۵
۱۶۴۱٫۳۳
۱۰۱۰٫۵
۸۰-۸۱
۱۵۴۹٫۵
۱۵۲۴٫۳۳
۹۸۴٫۸
۷۹-۸۰
۱۳۷۸٫۵
۱۴۴۹٫۵۳
۹۱۴٫۶
۷۸-۷۹
۱۴۲۰٫۶
۱۴۷۸٫۳۷
۸۶۹٫۷۲
۷۷-۷۸
۱۶۳۶
۱۵۶۴٫۰۳
۸۸۷٫۰۲
۷۶-۷۷
۱۶۳۵٫۵
۱۶۶۰
۹۳۸٫۴۲
۷۵-۷۶
۱۷۰۸٫۵
۱۷۴۱٫۱۷
۹۹۶
۷۴-۷۵
۱۸۷۹٫۵
۱۶۳۱٫۵
۱۰۴۴٫۷
۷۳-۷۴
۱۳۰۶٫۵
۱۷۰۰٫۱۷
۹۷۸٫۹
۷۲-۷۳
۱۹۱۴٫۵
۱۸۹۱
۱۰۲۰٫۱
۷۱-۷۲
۲۴۵۲
۲۱۸۴٫۳۷
۱۱۳۴٫۶
۷۰-۷۱
۲۱۸۶٫۶
۲۰۷۸٫۳۷
۱۳۱۰٫۶۲
۶۹-۷۰
۱۵۹۶٫۵
۱۷۶۸٫۰۳
۱۲۴۷٫۰۲
۶۸-۶۹
۱۵۲۱
۱۵۵۸٫۸۳
۱۰۶۰٫۸۲
۶۷-۶۸
۱۵۵۹
۱۶۷۸٫۲۷
۹۳۵٫۳
۶۶-۶۷
۱۹۵۴٫۸
۱۸۱۰٫۹۳
۱۰۰۶٫۹۶
۶۵-۶۶
۱۹۱۹
۱۷۶۸٫۴۳
۱۰۸۶٫۵۶
۶۴-۶۵
۱۴۳۱٫۵
۱۶۳۸٫۹۳
۱۰۶۱٫۰۶
۶۳-۶۴
۱۵۶۶٫۳
۱۵۳۵٫۱۷

۶۲-۶۳
۱۶۰۷٫۷

جمع
۴۱۷۵۳٫۵

میانگین
۱۶۷۰٫۱

در این روش ابتدا میانگین بارندگی ۸۷-۸۶ و ۸۶ – ۸۵ و ۸۵-۸۴ را با هم جمع کرده و تقسیم بر ۳ نموده و میانگین بارندگی آن ۳ سال ۵۰/۱۴۹۲ را برای سال ۸۶ – ۸۵ می‏نویسیم و به همین ترتیب سالهای بعد را انجام می‏دهیم و در میانگین متحرک ۵ ساله ابتدا ۵ سال اول را با هم جمع کرده و تقسیم بر ۵ می‏کنیم و برای سال ۸۶ – ۸۵ منظور کرده و سپس همچنان ادامه می‏دهیم. بطور کلی تغییراتی که در این اعداد وجود دارد تصاویر بهتری از بارندگی به دست می‏دهد با ترسیم نمودار بارندگی سالانه و میانگین متحرک ۳ و میانگین متحرک ۵ ساله تغییرات فوق را به نمایش می‏گذاریم.

نمودار۴- ۳ تغییرات سال‏به‏سال بارندگی ومیانگین‏متحرک۳ و۵